Τήνος

Στην απογραφή του 2021 η Τήνος είχε 8.934 κατοίκους, και περισσότεροι από τους μισούς (5.111) ζούσαν στην κοινότητα της πόλης της Τήνου, που στο νησί τη λένε απλώς Χώρα και που είναι το λιμάνι και η έδρα του δήμου. Το βουνό που φαίνεται να μέτρησε περισσότερο στην ιστορία του νησιού είναι το Εξώμβουργο (641 μ.), μια απόκρημνη, οδοντωτή κορυφή που την περιβάλλουν μικρά χωριά, όπου υψωνόταν το ενετικό φρούριο και όπου βρισκόταν από το 1207 το διοικητικό κέντρο του νησιού. Οι Ενετοί κράτησαν το νησί για περισσότερους από τρεις αιώνες, από το 1390 ως το 1715. Εκείνη τη χρονιά οθωμανικές δυνάμεις κατέλαβαν το φρούριο και μέσα σε τρεις ημέρες το κατεδάφισαν σχεδόν ολόκληρο, μαζί με την πόλη που περιέκλειε, και από τότε πρωτεύουσα είναι η Χώρα.

Στην Τήνο ζουν πλάι πλάι ορθόδοξοι και καθολικοί, και η Καθολική Αρχιεπισκοπή έχει τα γραφεία της στην Ξινάρα, στην πλαγιά του Εξωμβούργου. Παλιά σπίτια του χωριού έχουν ακόμη οικόσημα πάνω από την πόρτα, και ανάμεσα στους καθολικούς ναούς του είναι η Παναγία του Ροδαρίου (χτισμένη μεταξύ 1860 και 1870).

Ο ναός της Παναγίας Ευαγγελίστριας, που δεσπόζει στη Χώρα, άρχισε να χτίζεται το 1823 στο σημείο όπου, στις 30 Ιανουαρίου της ίδιας χρονιάς, ένας εργάτης βρήκε θαμμένη μια εικόνα του Ευαγγελισμού, ύστερα από αναζήτηση που είχαν προκαλέσει τα οράματα της Πελαγίας, μοναχής της Μονής Κεχροβουνίου (τότε περίπου εβδομήντα ετών· ανακηρύχθηκε αγία το 1970). Η μεγάλη μέρα είναι ο Δεκαπενταύγουστος, η γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου, όταν πολλοί προσκυνητές διανύουν γονατιστοί τα 800 μέτρα από την προβλήτα ως τον ναό, ενώ η άλλη μεγάλη γιορτή είναι ο Ευαγγελισμός, στις 25 Μαρτίου.

Ο Δεκαπενταύγουστος κουβαλά όμως και μια βαριά μνήμη, αφού εκείνη τη μέρα του 1940, σε καιρό ειρήνης, το ιταλικό υποβρύχιο Delfino τορπίλισε το καταδρομικό «Έλλη», αγκυροβολημένο στην Τήνο για τη γιορτή, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν εννέα άνδρες του πληρώματος. Ένα μικρό μαυσωλείο δίπλα στον ναό της Ευρέσεως τιμά σήμερα τη μνήμη τους. Όποιος σκοπεύει να βρεθεί εδώ στα μέσα Αυγούστου καλό θα ήταν να κλείσει εισιτήρια και κατάλυμα από πολύ νωρίς.

Το άλλο μεγάλο κεφάλαιο του νησιού είναι το μάρμαρο, και το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας στον Πύργο, που ανήκει στο δίκτυο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς και εγκαινιάστηκε το 2008, παρουσιάζει την Τήνο ως το σημαντικότερο κέντρο μαρμαροτεχνίας της νεότερης Ελλάδας. Επιπλέον, το 2015 η UNESCO ενέγραψε την τηνιακή μαρμαροτεχνία στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, περιγράφοντας κυπαρίσσια, λουλούδια, πουλιά και καράβια σκαλισμένα σε κτίρια, εκκλησίες, νεκροταφεία και φεγγίτες. Κατά την ίδια περιγραφή, κάθε μάστορας εκπαιδεύει έναν ή δύο μαθητευόμενους (συνήθως συγγενείς), που παίρνουν ένα μικρό σεντούκι με εργαλεία όταν γίνουν κι εκείνοι μάστορες.

Στον Πύργο, 23 χιλιόμετρα από τη Χώρα, λειτουργεί από το 1955 Ανώτερη Σχολή Καλών Τεχνών Μαρμαροτεχνίας, και το σπίτι του γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά (1851 έως 1938) είναι σήμερα μουσείο. Ο Βώλακας, σε ένα οροπέδιο στο κέντρο του νησιού, είναι εμφανώς άλλη υπόθεση, με τα σπίτια του ανάμεσα σε μεγάλους, σχεδόν σφαιρικούς γκρίζους βράχους, και ήταν παραδοσιακά χωριό καλαθοπλεκτών. Παρά τους μόλις 51 κατοίκους του (απογραφή 2011), διατηρεί ένα μικρό λαογραφικό μουσείο και ένα αμφιθέατρο 380 θέσεων, ενώ το Πάσχα έρχονται αναρριχητές για τους βράχους.

Σώζονται περίπου εξακόσιοι περιστεριώνες, συχνά κοντά σε ρέματα (τα περιστέρια χρειάζονται νερό κοντά στις φωλιές τους) και γύρω από χωριά όπως ο Ταραμπάδος και ο Τριπόταμος. Την εκτροφή περιστεριών το νησί την κληρονόμησε από τους Ενετούς, και οι περιστεριώνες έχουν συνήθως δύο επίπεδα, με τα πουλιά να φωλιάζουν στο πάνω επίπεδο, και προσόψεις δουλεμένες με τρίγωνα, ορθογώνια, ρόμβους και κύκλους από σχιστόπλακα, έναν διάκοσμο που συχνά αποκαλείται «πέτρινο κέντημα».

Τα δύο σπίτια μας, η Villa Tinos A και η Villa Tinos B, ανήκουν στο ίδιο κτήμα, σε μια πλαγιά στην Αγία Βαρβάρα, δέκα λεπτά με το αυτοκίνητο από τη Χώρα, με πισίνα, ιδιωτικές βεράντες και θέα στην πόλη και στη θάλασσα, ως τη Μύκονο, τη Δήλο και τη Σύρο. Στην πόλη, με το σούπερ μάρκετ, τα φαρμακεία, τα εστιατόρια και το λιμάνι της, θα βρείτε ό,τι πιθανότατα χρειάζεται μια διαμονή μίας ή δύο εβδομάδων. Γράψτε μας τις ημερομηνίες σας και πόσα άτομα θα είστε.

Αεροδρόμιο στην Τήνο δεν υπάρχει (υπάρχει μόνο ελικοδρόμιο, κοντά στην παραλία του Αγίου Φωκά), οπότε στο νησί φτάνει κανείς από τη θάλασσα, με τα πλοία και τα ταχύπλοα που αναχωρούν από τον Πειραιά και από τη Ραφήνα, το δεύτερο λιμάνι της Αθήνας (περίπου 25 χιλιόμετρα ανατολικά από το κέντρο), και από τη Ραφήνα το ταξίδι κρατά περίπου δύο ώρες με τα ταχύτερα σκάφη. Η Μύκονος απέχει περίπου μισή ώρα με το πλοίο, άρα μπορεί κανείς επίσης να πετάξει ως τη Μύκονο ή τη Σύρο και να συνεχίσει με πλοίο.

Τα καλοκαίρια είναι ζεστά και ξηρά και οι χειμώνες ήπιοι και βροχεροί, με μέγιστες θερμοκρασίες γύρω στους 28 °C τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Το μελτέμι, ο δυνατός και ξηρός βοριάς του Αιγαίου, φυσά περίπου από τα μέσα Μαΐου ως τα μέσα Σεπτεμβρίου, και στην Τήνο φυσάει τόσο που τη λένε «νησί του Αιόλου», οπότε η άνοιξη και οι αρχές του φθινοπώρου είναι μάλλον πιο ήρεμες. Η Κώμη έχει διοργανώσει γιορτή της αγκινάρας τον Ιούνιο (το 2019 έγινε στις 15 Ιουνίου)· καλό είναι όμως να επιβεβαιώσετε την ημερομηνία.

Η τηνιακή κουζίνα στηρίζεται στα προϊόντα του ίδιου του νησιού, ανάμεσά τους η λούζα (χοιρινό φιλέτο μαριναρισμένο σε κρασί και μπαχαρικά και έπειτα αποξηραμένο στον αέρα), οι αγκινάρες της κοιλάδας της Κώμης, η κάπαρη που μαζεύεται από το πετρώδες χώμα και τα σύκα που λιάζονται τον Αύγουστο. Στα τυριά, που γίνονται κυρίως από αγελαδινό γάλα, περιλαμβάνονται το βολάκι (ή σκλαβοτύρι), ένα στρογγυλό τυρί που τρώγεται φρέσκο ή ξερό, και η μαλακή, πιπεράτη κοπανιστή, προϊόν ΠΟΠ, ενώ το καρίκι, ένα δυνατό μπλε τυρί, ωριμάζει μέσα σε νεροκολοκύθες και το φρέσκο, ανάλατο πέτρωμα είναι η βάση για τα περισσότερα άλλα.