Φωκίδα

Η Φωκίδα είναι περιφερειακή ενότητα της Στερεάς Ελλάδας, με έδρα την Άμφισσα και δύο δήμους (Δελφών και Δωρίδος), και απλώνεται ανάμεσα στις δυτικές πλαγιές του Παρνασσού και στον ορεινό όγκο των Βαρδουσίων. Στην απογραφή του 2021 είχε 36.199 κατοίκους, και ο πληθυσμός, κατά μία πηγή, μπορεί σχεδόν να διπλασιαστεί το καλοκαίρι με τους επισκέπτες.

Στον χάρτη η περιοχή είναι, όπως φαίνεται αμέσως, βουνό και κοιλάδα: ο Παρνασσός, λίγο κάτω από τα 2.460 μέτρα και μοιρασμένος με τη Βοιωτία και τη Φθιώτιδα, καλύπτει τα ανατολικά, η Γκιώνα υψώνεται δυτικά της Άμφισσας, και η κοιλάδα ανάμεσα στην Ιτέα και την Άμφισσα ενώνει τα βουνά με τη θάλασσα. Έτσι οι Δελφοί, η Άμφισσα, ο ελαιώνας και η ακτή της Ιτέας απέχουν μεταξύ τους γύρω στα 20 χιλιόμετρα το πολύ.

Προς τα δυτικά η ακτή είναι μια σειρά από μικρές πόλεις και χωριά (πρώτα η Ιτέα και το Γαλαξίδι, έπειτα η Ερατεινή και, πιο πέρα, ο Μαραθιάς). Μεγαλύτερη είναι η Ιτέα, με 4.546 κατοίκους το 2021. Βρίσκεται στον ομώνυμο κόλπο (μια προέκταση του Κορινθιακού προς τα βόρεια), περίπου 8 χλμ. νοτιοδυτικά των Δελφών.

Το Γαλαξίδι, 7 χλμ. πιο πέρα, φαίνεται να χρωστά σχεδόν όλη του την όψη στη θάλασσα. Τις δεκαετίες του 1860 και του 1870 ήταν το δεύτερο ναυτιλιακό κέντρο της χώρας μετά τη Σύρο, με στόλο αρκετών εκατοντάδων ιστιοφόρων (300, 350 ή πάνω από 400, ανάλογα με την πηγή), και τα καπετανόσπιτα που έμειναν από εκείνη την ευημερία είναι κατά κανόνα διώροφα ή τριώροφα και βλέπουν προς τη θάλασσα. Με την έλευση του ατμού τα ιστιοφόρα παροπλίστηκαν σιγά σιγά, και στις αρχές του 20ού αιώνα ο πλούτος της πόλης είχε σχεδόν χαθεί. Τα σπίτια είναι ιδιωτικές κατοικίες, όμως ορισμένοι ιδιοκτήτες ανοίγουν τις πόρτες τους στους επισκέπτες, κυρίως τα Σαββατοκύριακα της Αποκριάς και τον Σεπτέμβριο, όταν το Γαλαξίδι τιμά τους αγωνιστές του 1821.

Δυτικά του Γαλαξιδίου τα χωριά μικραίνουν και η ακτή γίνεται πιο ορεινή. Πιο πέρα από την Ερατεινή και τα Τριζόνια (το μόνο κατοικημένο νησί του Κορινθιακού, χωρίς αυτοκίνητα, πέντε λεπτά με τη βάρκα από τα Χάνια) συναντά κανείς τον Μαραθιά, ψαροχώρι 464 κατοίκων και τόπο παραθερισμού, με μικρά ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, ταβέρνες, ουζερί και καφέ. Η Villa Marathias, το σπίτι μας εκεί, περιβάλλεται από καταπράσινο κήπο και έχει τρία υπνοδωμάτια, δύο μπάνια, θέα από τα μπαλκόνια στο βουνό και στη θάλασσα και, επιπλέον, τζάκι σε κάθε όροφο. Αν θέλετε να μείνετε εκεί, γράψτε μας τις ημερομηνίες σας και πόσα άτομα θα είστε.

Οι Δελφοί βρίσκονται στη νοτιοδυτική πλαγιά του Παρνασσού, πάνω από την κοιλάδα του Πλειστού, και ο αρχαιολογικός χώρος εγγράφηκε στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1987. Το ιερό του Απόλλωνα ιδρύθηκε στη θέση ενός μυκηναϊκού οικισμού, και η Πυθία, η ιέρειά του, έδινε τους χρησμούς καθισμένη σε ιερό τρίποδα, στο σημείο που οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν κέντρο του κόσμου (το σηματοδοτούσε ο ομφαλός). Πάνω από τον ναό βρίσκεται το θέατρο και πιο ψηλά στην πλαγιά το στάδιο, και η επίσκεψη μπορεί να συνεχιστεί στην Κασταλία πηγή, στην κυκλική Θόλο του ιερού της Αθηνάς Προναίας και στο μουσείο, όπου εκτίθεται ο χάλκινος Ηνίοχος. Από τις δέκα περίπου το πρωί οι αρχαιολογικοί χώροι γεμίζουν σχολικές ομάδες και οργανωμένα γκρουπ, οπότε μάλλον συμφέρει να φτάσετε νωρίς ή να περάσετε την προηγούμενη νύχτα κάπου κοντά.

Από τον ναό η θέα απλώνεται πάνω από τον ελαιώνα της Άμφισσας, τον μεγαλύτερο συνεχή ελαιώνα της χώρας κατά τον τουριστικό ιστότοπο Visit Greece (περισσότερα από ένα εκατομμύριο δέντρα, πολλά από αυτά αιωνόβια, ως κάτω στον κόλπο). Μια διαδρομή δύο ωρών περίπου τον διασχίζει από τους Δελφούς ως την Κίρρα, μέσω του Χρισσού, εν μέρει πάνω σε παλιό λιθόστρωτο μονοπάτι, και η ελιά του, η Κονσερβολιά Αμφίσσης, είναι προϊόν προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ). Η Άμφισσα, η πρωτεύουσα, βρίσκεται στη βόρεια άκρη του ελαιώνα, με 6.334 κατοίκους το 2021· τον Μεσαίωνα λεγόταν Σάλωνα, και το κάστρο της, στον λόφο της αρχαίας ακρόπολης, κοιτάζει ακόμη από ψηλά τα παλιά βυρσοδεψεία της Χάρμαινας.

Πάνω από τους Δελφούς, ο Παρνασσός κηρύχθηκε εθνικός δρυμός το 1938. Τον χειμώνα, όσο το επιτρέπει το χιόνι, ανοίγουν οι πίστες του στα Κελλάρια και στη Φτερόλακκα. Η Αράχωβα, σε υψόμετρο περίπου 970 μέτρων και 8 χλμ. ανατολικά των Δελφών, είναι μάλλον η συνηθέστερη βάση των σκιέρ, αν και, για την ακρίβεια, ανήκει στη Βοιωτία, λίγο μετά τα όρια της Φωκίδας. Η πόλη είναι γνωστή για τη φορμαέλα (ημίσκληρο τοπικό τυρί, αναγνωρισμένο ως ΠΟΠ το 1996, που παραδοσιακά τρώγεται ψητό), για το μαύρο κρασί της, για τα υφαντά της (ανάμεσά τους κιλίμια και χαλιά) και για τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου στις 23 Απριλίου.

Από τη Λιβαδειά ξεκινά η Εθνική Οδός 48, που περνά από την Αράχωβα και τους Δελφούς ως την Άμφισσα, για να συνεχίσει έπειτα προς τη Ναύπακτο και το Αντίρριο (η ίδια η Άμφισσα απέχει περίπου 200 χλμ. βορειοδυτικά από την Αθήνα), και τα λεωφορεία του ΚΤΕΛ κάνουν από την Αθήνα ως τους Δελφούς κάπου δυόμισι με τρεις ώρες. Από την Πελοπόννησο περνά κανείς στο Αντίρριο με τη Γέφυρα Ρίου–Αντιρρίου (επίσημα «Χαρίλαος Τρικούπης», σε λειτουργία από τον Αύγουστο του 2004), και ο Μαραθιάς απέχει περίπου 18 χλμ. από τη Ναύπακτο, στον δρόμο προς την Ιτέα.

Το καλοκαίρι οι Δελφοί έχουν τον περισσότερο κόσμο και η ζέστη κάνει το περπάτημα κουραστικό, οπότε η άνοιξη και το φθινόπωρο ταιριάζουν πιθανότατα καλύτερα στον αρχαιολογικό χώρο και στα μονοπάτια. Ο χειμώνας, παρά το κρύο, ανήκει στον Παρνασσό και στους σκιέρ. Μια ημερομηνία αξίζει ίσως να την έχετε υπόψη: την Καθαρά Δευτέρα στο Γαλαξίδι, όταν το λιμάνι χωρίζεται σε ζώνη μάχης και ουδέτερη ζώνη για το αλευρομουτζούρωμα (ένα έθιμο με χρωματιστό αλεύρι που έχει τη σημερινή του μορφή από τα μέσα του 19ου αιώνα).