Αγία Παρασκευή

Όπως αναφέρει ο δήμος, στην αρχαιότητα η περιοχή ανήκε στη Φλύα, μεγάλο δήμο της αρχαίας Αττικής που απλωνόταν από το σημερινό Χαλάνδρι ως την Παιανία και ήταν, μετά την Ελευσίνα, ο κατεξοχήν τόπος των μυστηριακών τελετών. Στα τέλη του 12ου αιώνα ιδρύθηκε στην πλαγιά, πάνω από τη σημερινή πόλη, η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού, και ένας από τους ηγουμένους της, ο Νεόφυτος (γνωστός από επιγραφή του 1238), πιστεύεται ότι κατασκεύασε τον δρόμο που ένωνε το λεκανοπέδιο της Αθήνας με τα Μεσόγεια (την πεδιάδα στα ανατολικά του βουνού).

Πότε ακριβώς ξεκίνησε ο σημερινός οικισμός δεν είναι γνωστό, φαίνεται όμως ότι στην αρχή ήταν τέσσερα χάνια (του Μάρκου, του Μπέλμπα, του Βλάχου και του Σέρτη) που εξυπηρετούσαν όσους μετέφεραν προϊόντα ανάμεσα στον Μαραθώνα, τα Μεσόγεια και την Αθήνα. Το πρώτο σπίτι χτίστηκε το 1894, ως τα μέσα του 20ού αιώνα έρχονταν εδώ φυματικοί για τον ξηρό αέρα και, από το 1948, κατά τον δήμο, ο τόπος του παραθερισμού απέκτησε μόνιμους κατοίκους. Ο οικισμός πήρε το όνομά του από την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, έγινε κοινότητα το 1931 και δήμος το 1963.

Τη δεκαετία του 1960 περίπου 1.000 στρέμματα (ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο, πάνω κάτω) στους πρόποδες του βουνού παραχωρήθηκαν στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» και στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος. Ο «Δημόκριτος», που ιδρύθηκε το 1961 για την πυρηνική έρευνα με ειρηνικούς σκοπούς, είναι σήμερα, κατά τη δική του περιγραφή, το μεγαλύτερο διεπιστημονικό ερευνητικό κέντρο της χώρας, και στις εγκαταστάσεις του βρίσκεται ο μοναδικός πυρηνικός αντιδραστήρας της Ελλάδας (ένας ερευνητικός αντιδραστήρας). Το Αμερικανικό Κολλέγιο μεταφέρθηκε εδώ από το Ελληνικό το 1965, για να επεκταθεί το αεροδρόμιο, και στην πανεπιστημιούπολή του λειτουργούν το Pierce (το σχολείο) και το Deree (το κολλέγιο).

Στη Μεσογείων βρίσκεται και το Ραδιομέγαρο της ΕΡΤ, που χτίστηκε επί δικτατορίας. Όταν η κυβέρνηση έκλεισε τη δημόσια ραδιοτηλεόραση στις 11 Ιουνίου 2013, οι περισσότεροι εργαζόμενοι έμειναν στο κτίριο και συνέχισαν να εκπέμπουν, ώσπου τα ΜΑΤ το εκκένωσαν στις 7 Νοεμβρίου (η ΕΡΤ επέστρεψε στον αέρα τον Ιούνιο του 2015).

Η Μεσογείων χωρίζει την πόλη στα δύο, με τον Άγιο Ιωάννη στα νοτιοανατολικά, στους πρόποδες του βουνού, τη Νέα Ζωή στα νοτιοδυτικά, τον Τσακό δυτικότερα, στο όριο με τον Χολαργό, και τον Σταυρό στο ανατολικό άκρο της λεωφόρου. Οι γειτονιές που χτίστηκαν αργότερα, το Κοντόπευκο, ο Παράδεισος και τα Πευκάκια, απλώνονται βόρεια και βορειοανατολικά της Μεσογείων, ως τα όρια με το Χαλάνδρι και τον Γέρακα. Στο Κοντόπευκο, σύμφωνα με την ελληνική Βικιπαίδεια, υπάρχουν εμπορικό κέντρο (το Ηλιοτρόπιο), ποδηλατόδρομοι και κλειστό γυμναστήριο.

Η πλατεία μπροστά στην εκκλησία είναι πιθανότατα ακόμη ένα από τα σημεία συνάντησης της πόλης (το άλλο είναι η «πάνω πλατεία», στον Άγιο Ιωάννη), όπως τις βρήκε η Athens Voice το 2012, θυμίζοντας επίσης ότι κάποτε η Αγία Παρασκευή ήταν γνωστή ως η γειτονιά της πίτσας. Από τις 12 Οκτωβρίου 2026 η λαϊκή αγορά γίνεται κάθε Δευτέρα στον χώρο του Πολιτιστικού και Αθλητικού Κέντρου «Σταύρος Κώτσης». Ο ζωγράφος Αλέκος Κοντόπουλος έζησε και δούλεψε από το 1964 ως το 1975 σε ένα σπίτι που είναι σήμερα δημοτικό μουσείο, με το εργαστήριό του σχεδόν όπως το άφησε.

Η Γραμμή 3 του μετρό (τη λειτουργεί η ΣΤΑΣΥ) εξυπηρετεί την πόλη, όπως φαίνεται, από τις άκρες της, αφού οι σταθμοί της εδώ βρίσκονται πάνω στα όρια ή λίγο πιο έξω: ο Χολαργός (άνοιξε το 2010), το Νομισματοκοπείο (2009) στη Μεσογείων και η Αγία Παρασκευή (2010), ανάμεσα στην πόλη και το Χαλάνδρι. Από εκεί τα τρένα πηγαίνουν δυτικά, μέσω Συντάγματος και Μοναστηρακίου, ως τον Πειραιά, και ανατολικά ως τη Δουκίσσης Πλακεντίας (όπου σταματά και ο Προαστιακός), ενώ ορισμένα συνεχίζουν ως το αεροδρόμιο.

Τα λεωφορεία του ΟΑΣΑ μπαίνουν πιο βαθιά, ανάμεσά τους τα Α5 και Β5 για το κέντρο της Αθήνας, το 308 για την Παιανία και το Κορωπί και δύο κυκλικές γραμμές από τα Πευκάκια και τη Νέα Ζωή προς το μετρό. Το τραμ δεν φτάνει ως εδώ (οι γραμμές του εξυπηρετούν το κέντρο, τα νότια προάστια, τον Πειραιά και τη Βούλα).

Η Μεσογείων, με τρεις λωρίδες ανά κατεύθυνση, δέχεται πάνω από 100.000 οχήματα την ημέρα, σύμφωνα με την ελληνική Βικιπαίδεια. Η Περιφερειακή Υμηττού (ο αυτοκινητόδρομος Α62, κλάδος της Αττικής Οδού) διασχίζει το νοτιοανατολικό τμήμα της πόλης και, όπως φάνηκε, πολλοί κάτοικοι δεν την ήθελαν: αντέδρασαν στην κοπή των δέντρων και στον θόρυβο, τον Απρίλιο του 1993 ακολούθησαν επεισόδια, και ο δρόμος, που ολοκληρώθηκε το 2001, καλύφθηκε μόνο σε ένα μικρό τμήμα, πάνω από το Deree.

Ο Υμηττός (μήκους 16 χιλιομέτρων, με ψηλότερη κορυφή τον Εύζωνα στα 1.026 μέτρα) ανήκει στο δίκτυο Natura 2000, και η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού βρίσκεται σε πρόβουνο της βόρειας κορυφογραμμής του, σε υψόμετρο 340 μέτρων (με πρόσβαση από την οδό Γραβιάς). Το καθολικό της χρονολογείται στα τέλη του 12ου ή στις αρχές του 13ου αιώνα, και από το 1975 στη μονή ζει γυναικεία μοναστική αδελφότητα. Ο Σύνδεσμος Προστασίας και Ανάπτυξης Υμηττού (ΣΠΑΥ), στον οποίο συμμετέχουν δώδεκα δήμοι, προτείνει μια διαδρομή από τη μονή, μέσα από πυκνό δάσος, ως το Τρίστρατο, με θέα στην πόλη και στον Σαρωνικό.

Παρά την εγγύτητά του, το βουνό ίσως δεν είναι εύκολο να το προσεγγίσει κανείς, τουλάχιστον κατά τους τοπικούς φορείς, τις διαμαρτυρίες των οποίων μετέφερε βουλευτής με ερώτησή της προς τρεις υπουργούς στις 27 Ιουλίου 2026. Σχεδόν όλο το δασικό μέτωπο στους πρόποδες, λένε, έχει παραχωρηθεί στο Αμερικανικό Κολλέγιο, στον «Δημόκριτο», στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και στο κοιμητήριο, με αποτέλεσμα ο μικρός δρόμος προς τη μονή να είναι η μόνη είσοδος σε μια περίμετρο αρκετών χιλιομέτρων. Θεωρούν βασικό πρόβλημα της πόλης την πολύ μικρή αναλογία ελεύθερου χώρου και πρασίνου ανά κάτοικο. Το δημοτικό συμβούλιο έχει ζητήσει δύο φορές (το 2023 και το 2025) η έκταση του υπουργείου να αποδοθεί στην πόλη ως πάρκο.

Η πόλη γέμισε γρήγορα, από 32.904 κατοίκους το 1981 σε 62.147 το 2021, σε λιγότερα από 8 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι ίδιοι φορείς λένε ότι τώρα χτίζονται πολυκατοικίες εκεί όπου υπήρχαν μονοκατοικίες. Στο Κοντόπευκο, επιπλέον, οι κάτοικοι καταγγέλλουν εδώ και χρόνια έντονη δυσοσμία από το δίκτυο ομβρίων, και όταν το θέμα έφτασε στη Βουλή τον Ιούνιο του 2026 το Υπουργείο Εσωτερικών απάντησε, τον Ιούλιο, ότι συγκέντρωνε ακόμη στοιχεία.

Οι οικογένειες πιθανότατα θα σταθμίσουν και τα σχολεία, και εκτός από το Pierce εδώ βρίσκεται το Lycée Franco-Hellénique Eugène Delacroix, διεθνές γαλλικό σχολείο με γαλλικό και ελληνικό τμήμα, ενώ ο σταθμός Αγία Παρασκευή εξυπηρετεί και το American Community School of Athens.