Κηφισιά

Η Κηφισιά είναι πολύ παλαιότερη από τις επαύλεις της, αφού υπήρξε δήμος της αρχαίας Αττικής (γνωστός για τα νερά και τη γόνιμη γη του) και, όπως λέγεται, εδώ έζησε ο κωμωδιογράφος Μένανδρος. Στα ρωμαϊκά χρόνια ο Ηρώδης ο Αττικός είχε μεγάλη έπαυλη στον οικισμό, όπου φιλοξενήθηκε, ανάμεσα σε άλλους, ο συγγραφέας Αύλος Γέλλιος, και το 1667 ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή βρήκε εδώ περίπου τριακόσια σπίτια και λευκά κεράσια που ήταν ήδη ξακουστά.

Το σύγχρονο θέρετρο, ωστόσο, το έφερε ο σιδηρόδρομος. Στα μέσα του 19ου αιώνα η ληστεία ρήμαζε την ύπαιθρο της Αττικής, και μόνο το 1885, όταν έφτασε στην Κηφισιά το ατμοκίνητο τρένο που ο κόσμος ονόμαζε «Θηρίο», άρχισε ο τόπος να αναπτύσσεται ως καταφύγιο από τη ζέστη του καλοκαιριού. Οι εύπορες οικογένειες έχτισαν τότε εξοχικές κατοικίες σε κλίμα έντονου, όπως φαίνεται, κοινωνικού ανταγωνισμού, γι' αυτό και οι επαύλεις ακολούθησαν όλο και πιο εξωτικούς ρυθμούς, ενώ για όσους δεν είχαν δικό τους σπίτι είχαν ανοίξει ως τη δεκαετία του 1920 ξενοδοχεία όπως το Πεντελικόν.

Αργότερα τα ξενοδοχεία του Κεφαλαρίου στέγασαν το αρχηγείο της βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας, ώσπου τον Δεκέμβριο του 1944 τα κατέλαβε ο ΕΛΑΣ ύστερα από επίθεση. Παρ' όλα αυτά, μεγάλο μέρος της πόλης χτίστηκε μετά τον Βʹ Παγκόσμιο Πόλεμο (τμήματα της Πολιτείας μόλις τις δεκαετίες του 1980 και του 1990), και ο δήμος, που από το 2011 περιλαμβάνει και τη Νέα Ερυθραία και την Εκάλη, είχε 72.878 κατοίκους στην απογραφή του 2021, από τους οποίους οι 48.700 στην ίδια την Κηφισιά.

Απέναντι από τον σταθμό βρίσκεται το Άλσος Κηφισιάς, όπου κάθε άνοιξη ο δήμος διοργανώνει την Ανθοκομική Έκθεση, της οποίας οι ρίζες φτάνουν ως το 1896. Η οδός Κολοκοτρώνη, που θεωρείται συχνά ο ακριβότερος εμπορικός δρόμος των βορείων προαστίων, ανεβαίνει ως το μικρό πάρκο και τα καφέ της πλατείας Κεφαλαρίου. Στην οδό Κασσαβέτη υπάρχουν κι άλλα καταστήματα και καφέ, τα Σαββατοκύριακα συνήθως περιμένουν άμαξες με άλογα στη γωνία Λεβίδου και Κολοκοτρώνη, και ο Βάρσος, ζαχαροπλαστείο που λειτουργεί από το 1892, θεωρείται τοπικός θεσμός.

Το Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, που ίδρυσαν το 1964 ο Άγγελος και η Νίκη Γουλανδρή, ξεκίνησε ως βοτανικό μουσείο και το 1977 επεκτάθηκε στη ζωολογία, την παλαιοντολογία και τη γεωλογία, ενώ το 2000 προστέθηκε το περιβαλλοντικό κέντρο ΓΑΙΑ. Νόμος του 2024 το ανακήρυξε Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και τον Νοέμβριο του 2025 εγκαινιάστηκε με τη νέα του ονομασία και με την έκθεση «Βιοποικιλότητα. Όλα συνδέονται».

Τη Νέα Ερυθραία (18.604 κάτοικοι το 2021) την ίδρυσαν πρόσφυγες από τη χερσόνησο της Ερυθραίας στη Μικρά Ασία, από χωριά όπως το Λυθρί και τα Αλάτσατα, που ήρθαν στην Κηφισιά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και έχτισαν τα πρώτα τους σπίτια το 1925. Ο οικιστικός της ιστός είναι σήμερα ενιαίος με αυτόν της Κηφισιάς, το Καστρί και το Μορτερό χτίζονται όλο και πυκνότερα τα τελευταία χρόνια, και από το δυτικό της τμήμα περνά η Εθνική Οδός Αθηνών-Λαμίας.

Η Εκάλη (5.574 κάτοικοι το 2021) είναι διαφορετική περίπτωση. Χαράχτηκε το 1922 από μια οικοδομική εταιρεία με πρότυπο την αγγλική κηπούπολη, αναγνωρίστηκε ως κοινότητα το 1928 και παραμένει περιοχή αμιγούς κατοικίας (ανάμεσα στα σπίτια δεν επιτρέπονται καταστήματα και γραφεία), στο δυτικό άκρο των δασωμένων υψωμάτων της Πεντέλης.

Στην ίδια την Κηφισιά οι συνοικίες είναι πολλές (Αδάμες, Άνω και Κάτω Κηφισιά, Αλώνια, Κεφαλάρι, Νέα Κηφισιά και Πολιτεία), και από αυτές η Πολιτεία είναι η ψηλότερη (ως 330 μέτρα). Τόσο πράσινο έχει, ωστόσο, και τους κινδύνους του: στις 3 Αυγούστου 2021, με την πυρκαγιά που ξέσπασε στη Βαρυμπόμπη και στους Θρακομακεδόνες, εκκενώθηκαν οι Αδάμες (μια από τις συνοικίες της Κηφισιάς), όπου κάηκαν και σπίτια.

Η Γραμμή 1 του μετρό (ο παλιός ηλεκτρικός Πειραιά-Κηφισιάς, που σήμερα λειτουργεί η ΣΤΑΣΥ) τερματίζει στην Κηφισιά, σταθμό που άνοιξε το 1957, και σταματά έναν σταθμό νωρίτερα στο ΚΑΤ, που πήρε το όνομά του από το διπλανό νοσοκομείο. Συνολικά η γραμμή έχει 24 σταθμούς και φτάνει στον Πειραιά μέσω Αμαρουσίου, Ομόνοιας, Μοναστηρακίου και Φαλήρου. Το τραμ δεν φτάνει ως εδώ (οι δύο γραμμές του εξυπηρετούν το κέντρο και τα νότια προάστια ως τη Βούλα και τον Πειραιά), ενώ το λεωφορείο 550 του ΟΑΣΑ πηγαίνει από την Κηφισιά ως το Παλαιό Φάληρο.

Η Λεωφόρος Κηφισίας (μήκους περίπου 20 χιλιομέτρων και κύριος δρόμος προς το κέντρο) τελειώνει στα όρια της Νέας Ερυθραίας και συνεχίζει ως Λεωφόρος Θησέως προς την Εκάλη. Στην Αττική Οδό, τον αυτοκινητόδρομο με διόδια ανάμεσα στην Ελευσίνα και το αεροδρόμιο, μπορεί κανείς να μπει από τον κόμβο της με τη Λεωφόρο Κηφισίας στο Μαρούσι.

Το κυκλοφοριακό είναι το προφανές αδύνατο σημείο. Η συμφόρηση στη Λεωφόρο Κηφισίας είναι καθημερινό φαινόμενο (χειρότερη γύρω από το Μαρούσι), και τον Ιούλιο του 2026 ο δήμαρχος Βασίλης Ξυπολυτάς δήλωσε ότι ο Βόρειος Τομέας δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένος ανάμεσα στη Λεωφόρο Κηφισίας και τον Κηφισό. Μια λύση μέσω του μετρό μάλλον αργεί, αφού η επέκταση της Γραμμής 1 βορειότερα, προς τη Νέα Ερυθραία, που προτείνεται τουλάχιστον από το 2020, παρέμενε χωρίς συγκεκριμένο και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα, όπως σημείωνε βουλευτής σε ερώτησή της προς τον υπουργό τον ίδιο μήνα.

Το κλίμα έκανε την Κηφισιά θέρετρο και, όπως φαίνεται, εξακολουθεί να μετρά. Εδώ η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι χαμηλότερη απ' ό,τι στο κέντρο της Αθήνας και στα παραλιακά προάστια (εξαιτίας, κατά τη συνήθη εξήγηση, του υψομέτρου και της βλάστησης), παρότι η μέση μέγιστη του καλοκαιριού φτάνει περίπου τους 32 °C. Επιπλέον, οι βροχοπτώσεις είναι από τις υψηλότερες στο λεκανοπέδιο και το χιόνι πέφτει συχνότερα απ' ό,τι στο κέντρο, ενώ τον Ιανουάριο του 2002 έφτασε τα 80 εκατοστά.

Οι κατοικίες ακολουθούν την ιστορία του τόπου, από τις επαύλεις και τους κήπους των παλαιότερων γειτονιών (Κάτω Κηφισιά, Κεφαλάρι και Αλώνια) ως τους μεταπολεμικούς δρόμους που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης πόλης. Οι οικογένειες πιθανότατα θα σταθμίσουν και τα σχολεία, και στα ιδιωτικά σχολεία της περιοχής συγκαταλέγονται το International School of Athens (πρώην TASIS), σχολείο IB (International Baccalaureate) για μαθητές έως 18 ετών, και το σχολικό συγκρότημα των Αρσακείων-Τοσιτσείων Σχολείων στην Εκάλη, που λειτουργεί από το 1972.