Βριλήσσια

Τα Βριλήσσια οφείλουν το όνομά τους στο βουνό που υψώνεται πάνω από αυτά, αφού στην αρχαιότητα η Πεντέλη λεγόταν Βριλησσός (ή Βριληττός), και το μάρμαρο που εξορυσσόταν στις πλαγιές της χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο μέρος της Ακρόπολης. Η γη όπου απλώνεται σήμερα η πόλη ανήκε στον αρχαίο δήμο της Φλύας, με κέντρο το σημερινό Χαλάνδρι, και ως τον 20ό αιώνα ήταν, σύμφωνα με μια τοπική αφήγηση, χωράφια και βοσκοτόπια.

Κατά την ίδια αφήγηση, η πόλη γεννήθηκε το 1930, όταν μια γεωργική εταιρεία μοίρασε με κλήρο γη στους πρόποδες του βουνού σε ακτήμονες πρόσφυγες καλλιεργητές (κάθε κληρούχος έπαιρνε ένα μικρό οικόπεδο για το σπίτι και ένα μεγαλύτερο για καλλιέργεια), πάνω σε ιπποδάμειο σχέδιο με ευθύγραμμους δρόμους που καθορίζει ακόμη τη μορφή του κέντρου. Το 1949 ο οικισμός αποσπάστηκε από το Χαλάνδρι και έγινε αυτόνομη κοινότητα, με 825 κατοίκους στην απογραφή του 1951, ενώ από το 1990 είναι δήμος.

Η ανάπτυξη ήρθε αργά και ύστερα απότομα, από 7.587 κατοίκους το 1981 σε 16.571 δέκα χρόνια αργότερα και σε 32.417 το 2021. Ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 η πόλη συνδέθηκε με την Αττική Οδό, το μετρό και τον Προαστιακό, και απέκτησε περιφερειακό οδικό δακτύλιο, φαρδύτερη κεντρική λεωφόρο, αντιπλημμυρικά έργα και δημοτική συγκοινωνία.

Το κέντρο έχει χτιστεί γύρω από τον ναό της Αναλήψεως του Κυρίου και την πλατεία του, και τόσο αυτή όσο και η πλατεία Ηρώων, η άλλη κεντρική πλατεία, έχουν μικρά καφέ. Η εμπορική ζώνη απλώνεται κυρίως κατά μήκος της Λεωφόρου Πεντέλης, του κύριου δρόμου προς το Χαλάνδρι και το κέντρο της Αθήνας, ενώ στο βόρειο τμήμα της λεωφόρου, σύμφωνα με μία αναφορά, συγκεντρώνονται τα εστιατόρια. Αυτό που μάλλον ξεχωρίζει την πόλη είναι το ίδιο το σχέδιό της, αφού οι δρόμοι είναι ασυνήθιστα φαρδιοί και ευθείς για τα αθηναϊκά δεδομένα, στο κέντρο οι πολυκατοικίες δεν ξεπερνούν τους τέσσερις ορόφους και πολλά σπίτια έχουν δικό τους κήπο.

Σχεδόν όλη η πόλη είναι χαρακτηρισμένη, κατά τον δήμο, ως περιοχή αμιγούς κατοικίας (όπου επιτρέπονται κατοικίες, μικρά καταστήματα για τις καθημερινές ανάγκες, σχολεία, κτίρια πρόνοιας και αθλητικοί χώροι). Ανάμεσα στις γειτονιές της βρίσκονται η Ανάληψη, η Ρεματιά (που πήρε το όνομά της από το ρέμα που κατεβαίνει μέσα από την πόλη προς το Χαλάνδρι), τα Άνω Βριλήσσια ψηλότερα, ο λόφος του Πατήματος στις πρώτες πλαγιές της Πεντέλης και η περιοχή της Πλακεντίας στα ανατολικά. Οι ψηλότερες γειτονιές φαίνεται ότι εντάχθηκαν αργά στο σχέδιο πόλης, τα Άνω Βριλήσσια το 1986 και το Πάτημα το 1999.

Αξιοθέατα με τη στενή έννοια μάλλον δεν υπάρχουν πολλά, και η πόλη έχει να προσφέρει κυρίως πράσινο, όπως το άλσος σε μια πρώην ναυτική βάση η οποία πέρασε στα Βριλήσσια ύστερα από μακροχρόνιες διενέξεις. Ο δήμος το προβάλλει ιδιαίτερα, με το όνομα Άλσος Βριλησσίων «Μαρία Κάλλας», και αναφέρει επίσης το Αττικό Πάρκο Βριλησσίων-Χαλανδρίου, το πάρκο της Ρεματιάς, το πάρκο «Μίκης Θεοδωράκης» και μια σειρά από μικρές πλατείες.

Στα Άνω Βριλήσσια, τα παλιά νταμάρια όπου δούλευαν τα γειτονικά μαρμαράδικα διαμορφώθηκαν σταδιακά σε ανοιχτό θέατρο, που σήμερα φέρει το όνομα της ηθοποιού Αλίκης Βουγιουκλάκη. Εκεί φιλοξενείται το φεστιβάλ του δήμου, που το 2026, στην 37η διοργάνωσή του, διήρκεσε από τον Ιούλιο ως τα τέλη Σεπτεμβρίου (κλασική και σύγχρονη δραματουργία, συναυλίες και παραστάσεις νέων δημιουργών) και, σύμφωνα με τον δήμο, συγκέντρωσε περισσότερους από 18.000 θεατές.

Ο σιδηρόδρομος εξυπηρετεί τα Βριλήσσια από τις άκρες τους και όχι από το κέντρο. Ο σταθμός Πεντέλης του Προαστιακού βρίσκεται μέσα στα όρια του δήμου, στην κεντρική νησίδα της Αττικής Οδού, εκεί όπου ο αυτοκινητόδρομος διασταυρώνεται με τη Λεωφόρο Πεντέλης. Λειτουργεί από τον Φεβρουάριο του 2007, και τα τρένα του (γραμμές Α1 και Α2) πηγαίνουν προς τη μία κατεύθυνση στο αεροδρόμιο και προς την άλλη στον Πειραιά ή στα Άνω Λιόσια.

Ο σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας (λίγο ανατολικότερα) ανήκει τυπικά στο Χαλάνδρι, αν και βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται τρεις δήμοι και μία από τις εισόδους του βλέπει προς τα Βριλήσσια. Πήρε το όνομά του από τη Δούκισσα της Πλακεντίας, φιλελληνίδα που αγόρασε γη γύρω από την Πεντέλη τη δεκαετία του 1830, και λειτουργεί από τον Ιούλιο του 2004 τόσο για τον Προαστιακό όσο και για τη Γραμμή 3 του μετρό (της ΣΤΑΣΥ), από όπου ξεκινούν τα περισσότερα δρομολόγια της γραμμής για να περάσουν υπόγεια από το Σύνταγμα προς τον Πειραιά. Από τον σταθμό λεωφορείων δίπλα του φεύγουν γραμμές για τα βορειοανατολικά προάστια, τα βόρεια Μεσόγεια και την Ανατολική Αττική, ενώ εκεί σταματά και η δημοτική συγκοινωνία των Βριλησσίων.

Με το αυτοκίνητο, στην Αττική Οδό (τον αυτοκινητόδρομο με διόδια ανάμεσα στην Ελευσίνα και το αεροδρόμιο) μπαίνει κανείς από τους κόμβους της Λεωφόρου Πεντέλης και της Δουκίσσης Πλακεντίας. Το τραμ δεν φτάνει τόσο βόρεια.

Τα Βριλήσσια περιγράφονται ως εύπορο προάστιο, με κατοίκους κυρίως από τα μεσαία και τα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα, και οι κατοικίες τους είναι κυρίως μονοκατοικίες και χαμηλές πολυκατοικίες, όπως θα περίμενε κανείς από μια πόλη που ξεκίνησε από κλήρους με κήπους. Οι οικογένειες πιθανότατα θα σταθμίσουν και τα σχολεία, και εκτός από τα δημόσια νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια λειτουργούν εδώ τα ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Καντά (νηπιαγωγείο και δημοτικό, με δικό τους μετεωρολογικό σταθμό σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών).

Η ζωή τόσο κοντά στο βουνό έχει, ωστόσο, το τίμημά της, και το τίμημα είναι η φωτιά. Η μεγάλη πυρκαγιά του Ιουλίου 1995 έφτασε ως τα Βριλήσσια, και το καλοκαίρι του 2007 δύο πυρκαγιές (η πρώτη βορειοανατολικά της πόλης, η δεύτερη, τον Αύγουστο, μέσα σε αυτήν) έκαψαν δεκάδες σπίτια και δασικές εκτάσεις. Τον Αύγουστο του 2024 η πυρκαγιά που ξεκίνησε κοντά στον Βαρνάβα (περίπου 35 χλμ. βόρεια της Αθήνας) περιγράφηκε ως η πρώτη που μπήκε τόσο βαθιά στον οικιστικό ιστό, και στον λόφο του Πατήματος έκαψε σπίτια και επιχειρήσεις. Για όποιον σκέφτεται να αγοράσει, η στάθμιση είναι μάλλον αυτή που προκύπτει από τα παραπάνω (κήποι και δύο σταθμοί σε μικρή απόσταση, απέναντι στον κίνδυνο των ψηλότερων πλαγιών), και αξίζει να ρωτήσει σε ποιο σημείο της πλαγιάς βρίσκεται ένα σπίτι και τι υπάρχει πάνω από αυτό.