Ελληνικό και Αργυρούπολη

Παλιά το Ελληνικό λεγόταν Λοιμικό, πιθανότατα εξαιτίας ενός λοιμοκαθαρτηρίου που υπήρχε εδώ, και ως τον Βʹ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν γνωστό και ως Χασάνι, από τον πύργο κάποιου Χασάν. Τη δεκαετία του 1920 οικογένειες από τα Σούρμενα του Πόντου εγκαταστάθηκαν στις πλαγιές πάνω από τη σημερινή Λεωφόρο Βουλιαγμένης και έδωσαν στη συνοικία το όνομα της πατρίδας τους. Τα οικόπεδα του Κάτω Ελληνικού, αντίθετα, δίνονταν με τον όρο ο κάτοικος να κάνει εκβραχισμούς, να περιφράξει τη γη και να φτιάξει κήπο, γι' αυτό πέρασαν σε εύπορους πρόσφυγες από τη Σμύρνη, τον Πόντο και την Πόλη, που ονόμασαν τη γειτονιά τους Κηπούπολη.

Το αεροδρόμιο άνοιξε το 1938, και για χάρη του η περιοχή έχασε γη περισσότερες από μία φορές (το 1956, για παράδειγμα, κατεδαφίστηκε μεγάλο μέρος του Κάτω Ελληνικού για την επέκταση του αεροδρομίου και της αμερικανικής βάσης, την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες κράτησαν ως το 1993). Το αεροδρόμιο έκλεισε στις 28 Μαρτίου 2001, όταν άνοιξε το νέο στα Σπάτα. Τα βορειοδυτικά δάπεδα στάθμευσης αεροσκαφών έγιναν εγκαταστάσεις των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, και ως το 2017 ο ολυμπιακός χώρος φιλοξένησε επίσης πρόσφυγες, έως και 5.000 ανθρώπους.

Τα σχέδια για τον χώρο πάγωσαν στην οικονομική κρίση, και οι εργασίες για το The Ellinikon ξεκίνησαν μόλις τον Ιούλιο του 2020, με τη Lamda Development να διαμορφώνει ένα πάρκο περίπου 2 εκατομμυρίων τ.μ. (κατά τον υπολογισμό της ίδιας) και, γύρω του, χώρους για κατοικίες, ξενοδοχεία, γραφεία, καταστήματα, καζίνο και μαρίνα. Πρώτο άνοιξε, στις 20 Δεκεμβρίου 2021, το Experience Park (75 στρέμματα με δέντρα, παιδική χαρά, σιντριβάνι και υπαίθριο γυμναστήριο), και ακολούθησε το The Ellinikon Sports Park, που άνοιξε για το κοινό στις 20 Ιουλίου 2026.

Τα υπόλοιπα είναι ακόμη εργοτάξιο, και οι ημερομηνίες τους διαβάζονται καλύτερα ως ανακοινώσεις. Στη γενική συνέλευση της Lamda στις 23 Ιουνίου 2026 ο διευθύνων σύμβουλος, Οδυσσέας Αθανασίου, είπε ότι οι πρώτοι κάτοικοι θα εγκατασταθούν πριν από το Πάσχα του 2027 και ότι ο κατασκευαστής του Riviera Tower (200 μέτρα και 50 όροφοι, που είχε ήδη φτάσει στο τελικό του ύψος) θεωρούσε ακόμη εφικτή την παράδοσή του το καλοκαίρι του 2027. Σύμφωνα με τα εξαμηνιαία αποτελέσματα της εταιρείας, που δημοσιεύτηκαν τον Σεπτέμβριο, ως το τέλος Αυγούστου είχαν πουληθεί ή δεσμευτεί 610 από τις 750 κατοικίες που είχαν διατεθεί προς πώληση στο Little Athens.

Παρ' όλα αυτά, το έργο έχει και επικριτές, αφού για χάρη του κατεδαφίστηκαν καλοδιατηρημένα κτίρια του αεροδρομίου από τη δεκαετία του 1930, ενώ οι γειτονικές κοινότητες έλεγαν επί χρόνια ότι θα προτιμούσαν ένα πάρκο.

Με την αρχαία Κωλιάδα άκρα ταυτίζεται συνήθως το ακρωτήριο του Αγίου Κοσμά, όπου, κατά τον Ηρόδοτο, ξεβράστηκαν τα συντρίμμια του περσικού στόλου μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, και εκεί ο Γεώργιος Μυλωνάς ανέσκαψε οικισμό και νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. Η σημερινή ακτή, αντίθετα, έχει δοθεί στον αθλητισμό και στα σκάφη. Εδώ άνοιξε το 1961 το Εθνικό Αθλητικό Κέντρο Νεότητας (το νέο Sports Park το αντικαθιστά), εδώ έγιναν οι αγώνες ιστιοπλοΐας των Ολυμπιακών του 2004, και η μαρίνα που ακολούθησε ανακατασκευάζεται ώστε να δέχεται σκάφη έως 80 μέτρων.

Η Αργυρούπολη, η μεγαλύτερη από τις δύο πόλεις (33.312 κάτοικοι το 2021, έναντι 16.715 στο Ελληνικό), απλώνεται στους νοτιοδυτικούς πρόποδες του Υμηττού, μιας οροσειράς μήκους περίπου 16 χιλιομέτρων που ανήκει στο δίκτυο Natura 2000. Την ίδρυσαν πρόσφυγες από την Αργυρούπολη του Πόντου (τη σημερινή Γκιουμουσχανέ της βορειοανατολικής Τουρκίας, όνομα που σημαίνει «σπίτι του ασημιού»), τριάντα εννέα οικογένειες που εγκαταστάθηκαν από το 1926 ως το 1928 στους Τράχωνες, σε γη απαλλοτριωμένη από το κτήμα του γιατρού Μαρίνου Γερουλάνου, έναν τόπο τόσο απομονωμένο που τον αποκαλούσαν «εξορία του Αδάμ». Η κοινότητα είχε 425 κατοίκους όταν αναγνωρίστηκε το 1949 και 4.025 το 1957, και σήμερα τα κύρια καταστήματά της βρίσκονται στη Λεωφόρο Κύπρου, στη Λεωφόρο Γερουλάνου και σε τμήμα της Βουλιαγμένης, σε μια πόλη γνωστή για τα καφέ και τα εστιατόριά της.

Τα Σούρμενα, η βόρεια συνοικία του Ελληνικού, κρατούν με φροντίδα τα ποντιακά τους έθιμα. Την Κυριακή του Θωμά, μια εβδομάδα μετά το Πάσχα, η Ένωση Ποντίων Σουρμένων οργανώνει πομπή από την εκκλησία ως το νεκροταφείο. Εκεί οι οικογένειες στρώνουν άσπρα τραπεζομάντιλα στους τάφους και ακουμπούν πάνω τους τσουρέκια, κόκκινα αυγά, μεζέδες και ούζο, αφού η μέρα είναι αφιερωμένη στη χαρά και όχι στο πένθος. Το πρώτο σχολείο, που το έχτισαν οι ίδιοι οι κάτοικοι, σώζεται ως σήμερα και στεγάζει το Ποντιακό Μουσείο.

Η Γραμμή 2 του μετρό έφτασε στην Αργυρούπολη και στο Ελληνικό στις 26 Ιουλίου 2013, και από το Ελληνικό, τον νότιο τερματικό της σταθμό, περνά κάτω από τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης ή δίπλα της με κατεύθυνση το Σύνταγμα και την Ομόνοια. Μια επέκταση νότια, προς τη Γλυφάδα, βρισκόταν ακόμη υπό μελέτη από το Ελληνικό Μετρό (την κρατική εταιρεία που κατασκευάζει τις νέες γραμμές) τον Σεπτέμβριο του 2025. Με το αεροδρόμιο συνδέει τον σταθμό Ελληνικό το λεωφορείο express Χ97, ενώ από τον σταθμό Αργυρούπολη ξεκινούν τοπικές γραμμές για το Καλαμάκι, τη Γλυφάδα, τη Βούλα, τη Βάρκιζα και τη Σαρωνίδα.

Η Γραμμή 7 του τραμ, ανάμεσα στον Πειραιά και τη Βούλα, σταματά κατά μήκος της ακτής στο Ελληνικό και στον Άγιο Κοσμά. Οι δύο άξονες ταχείας κυκλοφορίας προς το κέντρο είναι η Λεωφόρος Βουλιαγμένης και η παραλιακή Λεωφόρος Ποσειδώνος, την οποία η Lamda υπογειοποιεί σε μήκος περίπου 1,15 χιλιομέτρων ως τη μαρίνα του Αγίου Κοσμά. Η σήραγγα ξεκίνησε τον Μάιο του 2022 και αναμενόταν κάποτε στις αρχές του 2026, όμως από το καλοκαίρι του 2025 τα δημοσιεύματα την τοποθετούν στο 2028 (εν μέρει, όπως είχε πει τότε ο διευθύνων σύμβουλος της Lamda, επειδή έπρεπε πρώτα να μετακινηθούν οι γραμμές του τραμ στον παλιό δρόμο). Στη γενική συνέλευση του Ιουνίου 2026 ο ίδιος δεν έδωσε ημερομηνία, λέγοντας μόνο ότι το τμήμα των εργασιών που αφορά τη Lamda έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, ενώ οι ράμπες εισόδου και εξόδου καθυστερούν.

Ο δήμος είχε 50.027 κατοίκους στην απογραφή του 2021, λίγο λιγότερους απ' ό,τι το 2011. Όσο για το κλίμα, είναι το ζεστό και ξηρό κλίμα της νότιας ακτής: στο Ελληνικό, όπου εδρεύει η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 18,6 °C και το ύψος της βροχής γύρω στα 367 χιλιοστά τον χρόνο, ενώ στις 3 Αυγούστου 2021 καταγράφηκαν 43,0 °C.

Όσοι αγοράζουν εδώ θα διαλέξουν, πιθανότατα, ανάμεσα στους παλαιότερους δρόμους, που αναπτύχθηκαν πάνω στους προσφυγικούς κλήρους και στα οικόπεδα των οικοδομικών συνεταιρισμών της δεκαετίας του 1950, και στα νέα διαμερίσματα και σπίτια του The Ellinikon, πολλά από τα οποία έχουν πουληθεί πριν καν ολοκληρωθούν. Αδύνατο σημείο είναι οι εργασίες, που προφανώς θα κρατήσουν ακόμη χρόνια, αφού στη συνέλευση του Ιουνίου η λειτουργία του μεγάλου The Ellinikon Mall τοποθετήθηκε στο 2030. Δύο ρέματα μέσα στον χώρο (το ρέμα των Τραχώνων και το ρέμα του Αεροδρομίου ή της Ευρυάλης, όπως λεγόταν παλιότερα) διαμορφώνονται επίσης για αντιπλημμυρική προστασία.