Βούλα, Βουλιαγμένη και Βάρκιζα

Στη γη του αρχαίου δήμου των Αλών Αιξωνίδων (το όνομα παραπέμπει στις αλυκές της περιοχής και στη γειτονική Αιξωνή, τη σημερινή Γλυφάδα) βρίσκονται σήμερα η Βούλα και η Βουλιαγμένη, ενώ η Βάρη έχει χτιστεί στη θέση του αρχαίου Αναγυρούντος, αν και οι σημερινοί οικισμοί είναι πολύ νεότεροι. Τη δεκαετία του 1920 η Βούλα ξεκίνησε ως παραθεριστικός συνοικισμός ενός οικοδομικού συνεταιρισμού, όπου μετά το 1922 εγκαταστάθηκαν και προσφυγικές οικογένειες από τη Μικρά Ασία, και η Βουλιαγμένη, από την πλευρά της, ήταν αρχικά τόπος παραθερισμού, όπου σταδιακά χτίστηκαν μεγάλα ξενοδοχεία.

Οι τρεις δήμοι συνενώθηκαν το 2011, με έδρα τη Βούλα, και στην απογραφή του 2021 η Βούλα είχε 31.497 κατοίκους, η Βάρη 16.717 (μαζί με τη Βάρκιζα) και η Βουλιαγμένη μόλις 4.332.

Στους νοτιοδυτικούς πρόποδες του Υμηττού, περίπου 16 χιλιόμετρα από το κέντρο, η Βούλα έχει δύο πλαζ (την Αʹ και τη Βʹ Βούλας) και, σύμφωνα με τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού, τα μεγαλύτερα beach clubs της Αθηναϊκής Ριβιέρας. Η Αʹ πλαζ είναι επίσης μία από τις τρεις παραλίες του δήμου που πήραν Γαλάζια Σημαία για το 2026 (οι άλλες δύο βρίσκονται στη Βουλιαγμένη, και η μία από αυτές είναι η παραλία του Αστέρα).

Το Ασκληπιείο, στο βόρειο τμήμα της πόλης, άρχισε να λειτουργεί το 1921 σε ένα παραθαλάσσιο κτήμα ως σανατόριο για τη θεραπεία της φυματίωσης των οστών και των αρθρώσεων και του ραχιτισμού (κυρίως σε παιδιά), έγινε ορθοπεδικό νοσοκομείο το 1948 και είναι σήμερα γενικό νοσοκομείο, από τα μεγαλύτερα του λεκανοπεδίου.

Τη Βουλιαγμένη τη χωρίζει στα δύο μια λεωφόρος με φοίνικες (η συνέχεια της Λεωφόρου Βουλιαγμένης, που έρχεται από το κέντρο). Το μεγαλύτερο μέρος του οικισμού είναι χτισμένο ανατολικά, στη βραχώδη πλαγιά ενός λόφου στους πρόποδες του Υμηττού, ενώ η πευκόφυτη πλευρά προς τη θάλασσα σχηματίζει τις χερσονήσους του Μεγάλου και του Μικρού Καβουριού. Ο Αστέρας Βουλιαγμένης, που άνοιξε το 1960 και λειτουργεί από το 2019 ως ξενοδοχείο Four Seasons, καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του Μικρού Καβουριού, και πίσω από την παραλία του σώζονται τα ερείπια του ναού του Απόλλωνα Ζωστήρα (6ος αιώνας π.Χ.), που τα βρήκαν παίζοντας παιδιά του τοπικού ορφανοτροφείου.

Η λίμνη της Βουλιαγμένης, που έδωσε στον τόπο το όνομά του, σχηματίστηκε, όπως φαίνεται, πριν από περίπου 2.000 χρόνια, όταν κατέρρευσε η οροφή ενός μεγάλου σπηλαίου. Ως σήμερα την τροφοδοτεί ζεστό θαλασσινό νερό μέσα από πλημμυρισμένες σπηλιές, ανακατεμένο με νερό πηγής, γι' αυτό η λίμνη είναι υφάλμυρη και ζεστή όλο τον χρόνο. Από τα τέλη του 19ου αιώνα λειτουργεί ως ιαματικό λουτρό (σήμερα με εισιτήριο), και είναι επίσης φυσικό μνημείο, περιοχή του δικτύου Natura 2000 και ο μόνος γνωστός βιότοπος ενός είδους θαλάσσιας ανεμώνης (Paranemonia vouliagmeniensis).

Η Βάρκιζα, 2 χιλιόμετρα νότια της Βάρης, ήταν ακόμη μικρό ψαροχώρι τη δεκαετία του 1940, όταν, στις 12 Φεβρουαρίου 1945, έδωσε το όνομά της στη συμφωνία με την οποία ο ΕΛΑΣ θα παρέδιδε τον οπλισμό του με αντάλλαγμα αμνηστία και δημοψήφισμα. Οι υποσχέσεις της συμφωνίας όμως δεν τηρήθηκαν, και ακολούθησαν η Λευκή Τρομοκρατία και ο Εμφύλιος. Ο κόλπος έχει σήμερα μια οργανωμένη παραλία (το Γιαμπανάκι), ελεύθερες παραλίες, τους κολπίσκους στα Λιμανάκια, κάτω από την παραλιακή λεωφόρο, και ένα μικρό λιμάνι.

Η ίδια η Βάρη βρίσκεται στην ενδοχώρα, στη νοτιοανατολική πλευρά του Υμηττού, και βορειοανατολικά της, κοντά στην κορυφή μιας από τις νότιες απολήξεις του βουνού, ανοίγεται το Σπήλαιο της Βάρης, ιερό του Πάνα, του Απόλλωνα και των Νυμφών από το 600 π.Χ. περίπου (τα μαρμάρινα αναθήματά του εκτίθενται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο). Στους Αθηναίους η Βάρη είναι γνωστή και για τα ψητά της, μια φήμη που ίσως ξεκινά από τους Σαρακατσάνους κτηνοτρόφους, μερικές οικογένειες των οποίων εγκαταστάθηκαν εδώ μόνιμα το 1917. Το 1962 ο Χρήστος Γούλας άνοιξε αυτό που θεωρείται το πρώτο κρεοπωλείο-ψητοπωλείο, τον «Τσέλιγκα», στον δρόμο προς το Κορωπί (τη σημερινή Λεωφόρο Ευελπίδων).

Μετρό δεν υπάρχει στον δήμο, αφού η Γραμμή 2 τερματίζει στο Ελληνικό (σταθμός που άνοιξε το 2013), ενώ το τραμ (η γραμμή Τ7 της ΣΤΑΣΥ) έρχεται παραλιακά από τον Πειραιά και έχει μία μόνο στάση στη Βούλα, το Ασκληπιείο Βούλας, όπου έφτασε το 2007. Από εκεί και πέρα τη σκυτάλη παίρνουν τα λεωφορεία: οι γραμμές Α1 και Α2 του ΟΑΣΑ φτάνουν στη Βούλα από τον Πειραιά και το κέντρο, και η 122 ακολουθεί την παραλία από τον σταθμό του μετρό στην Αργυρούπολη, περνώντας από το Καβούρι, τη λίμνη και τη Βάρκιζα. Από τον ίδιο σταθμό ξεκινά και η 171, που πηγαίνει μέσω Βάρης στη Βάρκιζα, ενώ η Χ96, γραμμή express, συνδέει τον Πειραιά με το αεροδρόμιο μέσω Βούλας και Βάρης.

Για όσους οδηγούν, η Λεωφόρος Βουλιαγμένης έχει μήκος 21 χιλιομέτρων, από το κέντρο της Αθήνας ως τη Βουλιαγμένη, και η παραλιακή (η Εθνική Οδός 91, από την Αθήνα ως το Σούνιο) περνά και από τους τρεις παραθαλάσσιους οικισμούς. Ο δρόμος από τη Βάρη προς το Κορωπί οδηγεί στην Αττική Οδό και στο αεροδρόμιο, κι έτσι, μακριά από το τραμ, το αυτοκίνητο είναι μάλλον ο ευκολότερος τρόπος για να κινηθεί κανείς.

Μεγάλο μέρος του δήμου φαίνεται να χτίστηκε σχετικά πρόσφατα, αφού η Βούλα είχε 10.539 κατοίκους το 1981 και η Βάρη 4.211 (έναντι 31.497 και 16.717 το 2021), ενώ η Βάρκιζα, αγροτική ως τη δεκαετία του 1960, γέμισε σπίτια μέσα στα επόμενα τριάντα χρόνια (το καλοκαίρι, όπως λέγεται, ο πληθυσμός της τριπλασιάζεται). Οι κατοικίες εδώ μάλλον κοστίζουν περισσότερο απ' ό,τι στο μεγαλύτερο μέρος της Αθήνας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Greca House για τις ζητούμενες τιμές της 1ης Οκτωβρίου 2026 (μόνο οι δικές της αγγελίες και όχι πωλήσεις, και μόνο κατοικίες τουλάχιστον 20 τετραγωνικών μέτρων), η περιοχή που η ίδια ονομάζει «Νότια Αθήνα» είχε διάμεση τιμή 5.351 ευρώ το τετραγωνικό μέτρο σε 28 κατοικίες, υψηλότερη από κάθε άλλη περιοχή της έρευνας. Στην περιοχή αυτή ανήκουν, εκτός από τη Βούλα και τη Βουλιαγμένη, η Γλυφάδα, ο Άλιμος, το Παλαιό Φάληρο και η Καλλιθέα, επομένως η τιμή αφορά τα νότια προάστια συνολικά και όχι μόνο αυτόν τον δήμο.

Η πρόσβαση στη θάλασσα έχει κι αυτή τις δυσκολίες της, αφού οι τέσσερις παλιές οργανωμένες πλαζ του ΕΟΤ (δύο στη Βούλα, μία στη Βουλιαγμένη και μία στη Βάρκιζα) βρίσκονται σε δημόσια γη και έχουν εισιτήριο, και σύμφωνα με όσα είχε δηλώσει ο δήμαρχος, όπως τα μετέφερε ερώτηση στη Βουλή το 2022, οι τρεις από αυτές είχαν μισθωθεί σε ιδιώτες. Τον Φεβρουάριο του 2025 η ΕΤΑΔ, η εταιρεία ακινήτων του Δημοσίου, προκήρυξε διαγωνισμό για τη μίσθωση της τέταρτης, της Ακτής Βουλιαγμένης, για 20 χρόνια, και ο σύλλογος των χειμερινών κολυμβητών της ζήτησε από το Συμβούλιο της Επικρατείας να ακυρώσει τον διαγωνισμό. Σύμφωνα με τον οικονομικό ιστότοπο Powergame, τον Ιανουάριο του 2026 ο διαγωνισμός είχε αναδείξει ανάδοχο. Τον Ιούνιο του 2026 ο ίδιος ιστότοπος έγραφε ότι η σύμβαση μίσθωσης βρισκόταν ακόμη στο Ελεγκτικό Συνέδριο, ενώ ο δήμος, που αμφισβητεί την κυριότητα του Δημοσίου στην έκταση, είχε προσφύγει στη δικαιοσύνη. Παρ' όλα αυτά, η Βουλιαγμένη έχει και μια δημόσια παραλία χωρίς εισιτήριο, όπως σημειώνει ο ΕΟΤ.