Γλυφάδα

Στην αρχαιότητα η ακτή αυτή ανήκε στην Αιξωνή, δήμο της Αττικής που ήταν γνωστός, όπως σημειώνει ο σημερινός Δήμος Γλυφάδας στην ιστορική του αναφορά, για τις καλλιέργειές του και για τη νοστιμιά της αιξωνικής τρίγλης (του μπαρμπουνιού). Ως το 1830 την έκταση της σημερινής πόλης κάλυπταν δύο τουρκικά τσιφλίκια, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα επικράτησε το όνομα Γλυφάδα, από κάποια πηγάδια με γλυφό, δηλαδή υφάλμυρο, νερό.

Τα πρώτα σπίτια χτίστηκαν το 1920 και σύντομα η παραλία άρχισε να δέχεται παραθεριστές, κι έτσι η Γλυφάδα εξελίχθηκε σε λουτρόπολη των Αθηναίων. Το 1926 έγινε αυτοτελής κοινότητα, το 1943 ένας νόμος την ένωσε με το Ελληνικό στον Δήμο Ευρυάλης και δύο χρόνια αργότερα ο δήμος μετονομάστηκε σε Δήμο Γλυφάδας. Στις οικογένειες από τη Μικρά Ασία που εγκαταστάθηκαν εδώ μετά το 1922 οφείλουν τα ονόματά τους συνοικίες όπως η Πανιωνία και ο συνοικισμός «Σμύρνης», καθώς και ο Βόσπορος, που βρισκόταν δίπλα στο αεροδρόμιο, βομβαρδίστηκε στον πόλεμο και χάθηκε γύρω στο 1967, όταν οι κάτοικοί του εκδιώχθηκαν για να επεκταθεί ο αερολιμένας.

Πολλά από όσα ξεχωρίζουν τη Γλυφάδα οφείλονται μάλλον στον γείτονά της. Το αεροδρόμιο του Ελληνικού, που άρχισε να λειτουργεί το 1938, το χρησιμοποιούσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες ως αεροπορική βάση από το τέλος του Βʹ Παγκοσμίου Πολέμου ως το 1993. Πολλοί από τους Αμερικανούς στρατιωτικούς φαίνεται ότι ζούσαν στη Γλυφάδα, από όπου, όπως λέγεται, ξεκίνησαν να διαδίδονται στην Ελλάδα τα φαστ φουντ και τα νυχτερινά κλαμπ, και μαζί τους η κόκα κόλα. Ο οδηγός για τους επισκέπτες διακρίνει ακόμη έναν αμερικανικό απόηχο στις μαρμάρινες στοές της Μεταξά και στο γήπεδο του γκολφ.

Το αεροδρόμιο έκλεισε στις 28 Μαρτίου 2001 και, ύστερα από χρόνια κατά τα οποία τα σχέδια έμεναν στο συρτάρι, η Lamda Development ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2020 την ανάπλαση της έκτασης (πάρκο, κατοικίες, ξενοδοχεία, καζίνο, μαρίνα και γραφεία), όπου ο Riviera Tower θα γίνει το ψηλότερο κτίριο της Ελλάδας. Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε η ίδια η εταιρεία τον Ιούλιο του 2026, ο πύργος είχε ήδη φτάσει τα 200 μέτρα και τον 50ό όροφο, οι πρώτοι κάτοικοι αναμένονταν το 2027 και ένα εμπορικό κέντρο στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης το 2029, οπότε το βορειοδυτικό όριο της πόλης θα συνεχίσει προφανώς να αλλάζει.

Το κέντρο βρίσκεται κάτω από τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, γύρω από τον ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (τα εγκαίνιά του έγιναν το 1945). Από τον ναό ξεκινά η Μεταξά, ο κεντρικός εμπορικός δρόμος, με αλυσίδες ρούχων, καταστήματα υποδημάτων, φαστ φουντ και στοές κατά μήκος των μαρμάρινων πεζοδρομίων της, ενώ στην παράλληλη οδό Κύπρου, που τη διακόπτει η πλατεία Εσπερίδων, βρίσκονται οι ακριβότερες μπουτίκ, καφέ με τραπεζάκια έξω, τρατορίες, ντελικατέσεν και concept stores.

Η πόλη ίσως έχει, πάντως, πιο ήσυχες συνήθειες απ' ό,τι δείχνει η φήμη της: η εβδομαδιαία λαϊκή απλώνεται σε αρκετά τετράγωνα της οδού Λαζαράκη και τραβάει κόσμο από όλα τα νότια προάστια, ενώ η κεντρική πλατεία (πλατεία Κατράκη) είναι έργο της γλύπτριας Νέλλας Γκόλαντα (2006).

Η ακτή κατά μήκος της Λεωφόρου Ποσειδώνος είναι μια σειρά από δημόσιες παραλίες, ορισμένες με δωρεάν ομπρέλες, που τις διακόπτουν οι τέσσερις μαρίνες της πόλης και τα Αστέρια, τα οποία δημιουργήθηκαν το 1957 ως το πρώτο βήμα του σχεδίου για την Αθηναϊκή Ριβιέρα. Βορειοδυτικά, σε έκταση άνω των 400 στρεμμάτων δίπλα στο παλιό αεροδρόμιο, βρίσκεται το Γκολφ της Γλυφάδας, που ιδρύθηκε το 1966 σε γήπεδο σχεδιασμένο από τον Donald Harradine (το πρώτο γήπεδο 18 οπών της χώρας, κατά τον οδηγό για τους επισκέπτες).

Η Λεωφόρος Βουλιαγμένης χωρίζει τον δήμο στα δύο, και πάνω από αυτήν η Άνω Γλυφάδα ανεβαίνει προς τον Υμηττό, από την Αιξωνή, την Αίγλη, την Ευρυάλη και το Πυρνάρι ως την Τερψιθέα, το βορειότερο και πυκνότερα δομημένο τμήμα της πόλης. Η ιστορία της είναι συντομότερη, αφού οι πρώτοι αγοραστές γης εγκαταστάθηκαν στην Τερψιθέα το 1933, όταν η εφημερίδα «Ελεύθερος Άνθρωπος» έδινε οικόπεδα έναντι κουπονιών και ενός μικρού ποσού. Ωστόσο, με χωματόδρομους, χωρίς νερό και ρεύμα, χωρίς συγκοινωνία και χωρίς πράσινο, η περιοχή άρχισε να αναπτύσσεται ουσιαστικά μόνο μετά το 1960, σύμφωνα με τον δήμο. Ψηλότερα, σε ένα παλιό λατομείο στην Αιξωνή, η Γκόλαντα έφτιαξε επίσης ένα υπαίθριο θέατρο (1984-1992), που σήμερα είναι ένας από τους πολιτιστικούς χώρους του δήμου.

Η Γραμμή 7 του τραμ (που τη λειτουργεί η ΣΤΑΣΥ) ακολουθεί την ακτή από τον Πειραιά ως τη Βούλα, και στις στάσεις της στη Γλυφάδα περιλαμβάνονται η Παραλία Γλυφάδας, το Παλαιό Δημαρχείο, η Πλατεία Κατράκη, η Αγγέλου Μεταξά, η Πλατεία Εσπερίδων και το Κολυμβητήριο. Για το Σύνταγμα αλλάζει κανείς στην Πικροδάφνη, όπου τερματίζει η Γραμμή 6 από τότε που αναδιοργανώθηκαν οι γραμμές, τον Δεκέμβριο του 2021.

Το μετρό δεν έχει φτάσει ακόμη: ο πλησιέστερος σταθμός είναι το Ελληνικό, το νότιο άκρο της Γραμμής 2 (άνοιξε το 2013 στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης), με το οποίο συνδέουν την Ευρυάλη, την Τερψιθέα, την Αγία Τριάδα, την Αιξωνή και το κέντρο δύο δωρεάν διαδρομές της δημοτικής συγκοινωνίας. Από τα λεωφορεία του ΟΑΣΑ, το Α3 πηγαίνει στην Ακαδημία (στο κέντρο της Αθήνας), το Β1 συνδέει τον Πειραιά με την Άνω Γλυφάδα, το 154 περνά από την Άνω Γλυφάδα για τον σταθμό της Αργυρούπολης και η νυχτερινή γραμμή 790 φτάνει στο Περιστέρι. Με το αυτοκίνητο, δύο λεωφόροι οδηγούν στο κέντρο, η Βουλιαγμένης (μήκους 21 χιλιομέτρων) και η Ποσειδώνος κατά μήκος της ακτής.

Το κυκλοφοριακό φαίνεται να είναι το αδύνατο σημείο, όπως λένε και οι ίδιοι οι δήμαρχοι. Τον Οκτώβριο του 2026 οι δήμαρχοι Γλυφάδας και Αλίμου το χαρακτήρισαν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Νότιας Αττικής, προειδοποίησαν ότι το Ελληνικό θα το επιβαρύνει και αντιτάχθηκαν στο να αναλάβει το Δημόσιο το κόστος λειτουργίας μιας σήραγγας 1,2 χιλιομέτρων στη Λεωφόρο Ποσειδώνος. Η επέκταση της Γραμμής 2 ως τη Γλυφάδα (4,4 χιλιόμετρα, με τρεις σταθμούς) παρέμενε, κατά τα λόγια τους, στα χαρτιά.

Η Γλυφάδα μεγάλωσε από 44.018 κατοίκους το 1981 σε 89.597 το 2021, και ο οδηγός για τους επισκέπτες βρίσκει εδώ εκατομμυριούχους και σταρ της ποπ δίπλα σε απλές οικογένειες που ζουν στην πόλη εδώ και γενιές. Ο Άγιος Νικόλαος, μαζί με το γειτονικό Κολυμβητήριο και την περιοχή του Γκολφ, θεωρείται συχνά μία από τις ακριβότερες περιοχές της Αθήνας.

Επιπλέον, το κλίμα είναι θερμό και ξηρό, αφού ο σταθμός της ΕΜΥ στο παλιό αεροδρόμιο καταγράφει μέση ετήσια θερμοκρασία 18,6 °C και 366,5 χιλιοστά βροχής τον χρόνο (στο όριο του ημίξηρου κλίματος), ενώ ένας σταθμός στο Γκολφ έχει καταγράψει θερμοκρασίες πάνω από 45 °C το καλοκαίρι. Για όποιον σκέφτεται να αγοράσει, η ανάπλαση της διπλανής έκτασης είναι ίσως ο μεγαλύτερος άγνωστος παράγοντας. Υπόσχεται ένα πάρκο και μια μαρίνα σε μικρή απόσταση, αλλά και χρόνια οικοδομικών εργασιών και, αν έχουν δίκιο οι δήμαρχοι, περισσότερη κίνηση.