Άλιμος

Στα κλασικά χρόνια την περιοχή τη μοιράζονταν δύο αττικοί δήμοι, ο Αλιμούς στην παραλία και ο Ευώνυμος στην ενδοχώρα, και ο Αλιμούς έμεινε γνωστός κυρίως για τον Θουκυδίδη, που γεννήθηκε εδώ, ίσως γύρω στο 460 π.Χ., και για τα Θεσμοφόρια (τη γιορτή της Δήμητρας στην οποία έπαιρναν μέρος μόνο γυναίκες), που ο Αριστοφάνης τα έφερε στη σκηνή με τις «Θεσμοφοριάζουσες». Το όνομα πιθανότατα προέρχεται από το «αλς», τη θάλασσα ή το αλάτι, ή από τον άλιμο (την αρμυρήθρα), θάμνο που φύτρωνε άφθονος στην ακτή, και η μορφή του ιστορικού είναι από το 1984 το έμβλημα του δήμου.

Μετά την απελευθέρωση η αραιοκατοικημένη ακτή πέρασε σε νέους ιδιοκτήτες, ανάμεσά τους και ο στρατηγός Μακρυγιάννης. Το Καλαμάκι, που χρωστά μάλλον το όνομά του στις καλαμιές της ακτής, έγινε στις αρχές του 20ού αιώνα τόπος παραθερισμού για εύπορους Αθηναίους: ο Γερμανός Γκρώμαν έχτισε την πρώτη βίλα το 1912 (από τις πικροδάφνες του κήπου του πήρε το όνομά της η Πικροδάφνη), και ο κινηματογραφιστής Φίνος έκανε αργότερα κινηματογραφικό στούντιο ένα από τα πέτρινα σπίτια που είχε χτίσει το 1916 ο εργολάβος Μαλτέζος.

Στις 9 Νοεμβρίου 1927 συστάθηκε η Κοινότητα Καλαμακίου, και το 1938 άνοιξε λίγο νοτιότερα ένα αεροδρόμιο που στην αρχή έφερε το όνομα του Καλαμακίου (το μετέπειτα αεροδρόμιο του Ελληνικού). Κατά τον δήμο, τη δεκαετία του 1950 ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά 200 τοις εκατό, καθώς χτίζονταν οι συνοικισμοί των δημοσίων υπαλλήλων, των εκτελωνιστών και των εφοριακών, αλλά και των Κυθηρίων, των Κεφαλλονιτών, των Κωνσταντινουπολιτών και των Αιγυπτιωτών. Ο Δήμος Αλίμου ιδρύθηκε το 1968 και, σε έκταση λίγο μικρότερη από 6 τετραγωνικά χιλιόμετρα, είχε 43.174 κατοίκους στην απογραφή του 2021.

Τη μαρίνα τη δημιούργησε τη δεκαετία του 1960 ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού, όταν επιχωματώθηκε η ακτή του Ζέφυρου, και παραμένει μία από τις μεγαλύτερες της Ελλάδας, με περίπου χίλιες θέσεις ελλιμενισμού (979 κατά τον δήμο, 1.100 κατά τον διαχειριστή της). Το 2026 πήρε τη Γαλάζια Σημαία για ένατη συνεχόμενη χρονιά, και εδώ έχει την έδρα του ο Ναυτικός Όμιλος Καλαμακίου (ιδρύθηκε το 1947). Έρχονται ωστόσο αλλαγές: τον Μάιο του 2026 η Ελλάκτωρ, ο όμιλος που διαχειρίζεται τη μαρίνα, υπολόγιζε ότι η ανάπλαση (ήπιες παρεμβάσεις στη χερσαία ζώνη και ένα ξενοδοχείο μπουτίκ) θα ξεκινούσε μέσα στη χρονιά και θα διαρκούσε 24 έως 30 μήνες. Τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με δημοσίευμα των αρχών Οκτωβρίου, η εταιρεία της μαρίνας επιβεβαίωσε ότι η αδειοδότηση είχε ολοκληρωθεί και ότι το έργο περνούσε στη φάση της υλοποίησης.

Νότια από τη μαρίνα οι παραλίες απλώνονται κατά μήκος της γραμμής του τραμ. Η Αʹ Πλαζ Αλίμου, μπροστά στη στάση «Καλαμάκι», έχει ελεύθερη είσοδο, ντους, καμπίνες και καφετέρια, ενώ η Ακτή του Ήλιου είναι οργανωμένη παραλία με άμμο και ψιλό βότσαλο, σκιερά δέντρα, φοίνικες, μεγάλη έκταση με γκαζόν και γήπεδα βόλεϊ (η πρώτη, όπως σημειώνει ο δήμος, που συναντά κανείς ξεκινώντας από το κέντρο της Αθήνας). Η Βʹ Πλαζ, τα Λουτρά Αλίμου, βρίσκεται μπροστά στην ομώνυμη στάση. Στο βόρειο άκρο, επιπλέον, στα όρια με το Παλαιό Φάληρο, βρίσκεται το Συμμαχικό Στρατιωτικό Νεκροταφείο Φαλήρου, όπου είναι θαμμένοι ή μνημονεύονται περίπου δύο χιλιάδες στρατιωτικοί της Κοινοπολιτείας από τον Βʹ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στην ενδοχώρα, προς τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, το Άνω Καλαμάκι είναι οι παλιοί Τράχωνες (από το «τράχων», δηλαδή τραχύς, λόγω του ανώμαλου εδάφους), στη θέση του αρχαίου Ευωνύμου. Το θέατρο του αρχαίου δήμου ήρθε στο φως τη δεκαετία του 1970, με ορχήστρα ορθογώνια και όχι κυκλική. Στον λόφο Πανί (που πήρε το όνομά του από τον θεό Πάνα) βρέθηκαν τα αρχαιότερα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας στον Άλιμο, και στην κορυφή του υπήρχε κάποτε μεγάλο πυροβολείο για την προστασία του αεροδρομίου.

Δύο δρόμοι συγκεντρώνουν την καθημερινή ζωή. Η Θουκυδίδου, κοντά στην παραλία και τη μαρίνα, έχει καταστήματα κάθε είδους, τράπεζα, ΚΕΠ, καφέ και εστιατόρια με ελληνική και διεθνή κουζίνα, ενώ η Δωδεκανήσου (ο κεντρικός δρόμος του Άνω Καλαμακίου) ξεκινά από τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, με τράπεζες, καταστήματα, εστιατόρια και ταχυδρομείο.

Την παραλία και τις συνοικίες της ενδοχώρας τις εξυπηρετούν διαφορετικές γραμμές. Το τραμ σταματά στη Μαρίνα Αλίμου, στο Καλαμάκι, στον Ζέφυρο και στα Λουτρά Αλίμου, ενώ στην Πικροδάφνη, κοντά στα όρια με το Παλαιό Φάληρο, συναντιούνται οι δύο γραμμές του (η μία πηγαίνει στο Σύνταγμα, η άλλη κινείται κατά μήκος της ακτής ανάμεσα στη Βούλα και τον Πειραιά). Όσο για το μετρό, η Γραμμή 2, που διασχίζει το κέντρο περνώντας από το Σύνταγμα και την Ομόνοια, σταματά στον σταθμό «Άλιμος», που λειτουργεί από το 2013 δίπλα στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, και ο επόμενος σταθμός προς τα βόρεια («Ηλιούπολη») εξυπηρετεί κι αυτός το Άνω Καλαμάκι.

Τα λεωφορεία καλύπτουν τα υπόλοιπα (το 141 περνά από τη Θουκυδίδου, το 101 και το 109 εξυπηρετούν το Άνω Καλαμάκι), και δύο λεωφόροι πλαισιώνουν την πόλη, η Ποσειδώνος στη θάλασσα και η Βουλιαγμένης στην ενδοχώρα. Από την πλευρά του Ελληνικού ένα τμήμα της Ποσειδώνος υπογειοποιείται, κάτι που ο επενδυτής αναμένει να αποσυμφορήσει την κυκλοφορία: η σήραγγα, μήκους περίπου 1,15 χιλιομέτρου, θα ξεκινά από την παραλία του Αλίμου και, σύμφωνα με τον προγραμματισμό που δημοσιεύτηκε στον Τύπο τον Αύγουστο του 2026, θα δοθεί στην κυκλοφορία το 2028, αφού πρώτα μετακινηθούν οι γραμμές του τραμ.

Το παλιό αεροδρόμιο έκλεισε στις 28 Μαρτίου 2001, και η έκτασή του, όπου στήθηκαν εγκαταστάσεις των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, μετατρέπεται από τη Lamda Development σε συνοικία με κατοικίες, ξενοδοχεία, γραφεία και καταστήματα γύρω από ένα πάρκο που ο επενδυτής υπολογίζει σε δύο εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα. Ένα πρώτο τμήμα (το Experience Park) είναι ήδη ανοιχτό σε όλους, τα έργα στο ρέμα των Τραχώνων προορίζονται να προστατεύσουν την περιοχή από τις πλημμύρες και η νέα γειτονιά Little Athens θα έχει 1.100 κατοικίες, οπότε ο Άλιμος μάλλον θα ζει δίπλα σε εργοτάξια για αρκετά χρόνια ακόμη. Ορισμένοι δρόμοι μπορεί ακόμη να πλημμυρίσουν μετά από δυνατή βροχή (η οδός Κανάρη έχει πλημμυρίσει πολλές φορές, και το αντιπλημμυρικό της έργο, που προετοιμαζόταν από το 2012, είχε ουσιαστικά σταματήσει τον Ιανουάριο του 2026, όπως έγραφε τότε ο Τύπος).

Η περιοχή χτίστηκε κυρίως από τη δεκαετία του 1940 ως τη δεκαετία του 1970, όταν πολλοί Αθηναίοι έφτιαχναν εδώ, κοντά στη θάλασσα, το εξοχικό τους, και μια αχρονολόγητη εκτίμηση στη σελίδα του δήμου για την ιστορία του ανεβάζει όσους πραγματικά ζουν εδώ σε περισσότερους από 55.000, πολύ πάνω από τον αριθμό της απογραφής. Τα σχολεία είναι κυρίως δημόσια (ανάμεσά τους και ένα μουσικό σχολείο), και υπάρχουν επίσης ορισμένα ιδιωτικά.