Κουκάκι, Μακρυγιάννη και Θησείο

Και οι τρεις είναι γειτονιές του Δήμου Αθηναίων, απλωμένες γύρω από τον λόφο του Φιλοπάππου (τον αρχαίο Λόφο των Μουσών), και το όνομα της καθεμιάς κρατά ένα κομμάτι της ιστορίας της. Το Μακρυγιάννη, στη νότια πλευρά του βράχου της Ακρόπολης, πήρε το όνομά του από τον στρατηγό της Επανάστασης Ιωάννη Μακρυγιάννη, που είχε εκεί σπίτι και χωράφια, και απέναντι από εκεί που ήταν το σπίτι του βρίσκεται το κτίριο Βάιλερ (από το όνομα του αρχιτέκτονά του), άλλοτε στρατιωτικό νοσοκομείο και σήμερα έδρα του Κέντρου Μελετών Ακροπόλεως.

Το Κουκάκι, στη νοτιοανατολική πλευρά του λόφου, φαίνεται πως χρωστά το όνομά του στον βιομήχανο Γεώργιο Κουκάκη, που είχε βιοτεχνία μεταλλικών κρεβατιών (προπολεμικά, στη Συγγρού), και ήδη από τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 ήταν πυκνοδομημένο. Όσο για το Θησείο, το όνομά του προέρχεται από τον ναό του Ηφαίστου, που για πολύ καιρό θεωρούνταν κατά λάθος ναός του Θησέα (το «Θησείον»), ενώ το όνομα των Πετραλώνων, πέρα από τον λόφο, θυμίζει τα πέτρινα αλώνια που υπήρχαν κάποτε εκεί.

Από τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου και τους πρόποδες του λόφου το Κουκάκι κατεβαίνει ως τη λεωφόρο Συγγρού, και από τους δύο μεγαλύτερους δρόμους του (τη Βεΐκου και τη Δημητρακοπούλου) περνούν τα τρόλεϊ, ενώ η Δράκου και η Γεωργίου Ολυμπίου είναι πεζόδρομοι με καφέ, μπαρ, εστιατόρια και μικρά μαγαζιά. Η ΣΤΑΣΥ (η εταιρεία του μετρό) χαρακτηρίζει το Μακρυγιάννη μία από τις πιο κομψές γειτονιές της πόλης, χάρη στα νεοκλασικά σπίτια και στα μεσοπολεμικά κτίριά του.

Οι δύο μεγάλοι πεζόδρομοι είναι πιθανώς οι πιο γνωστοί δρόμοι της περιοχής. Με την απαγόρευση της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων το 2003, η Διονυσίου Αρεοπαγίτου από έναν από τους πιο θορυβώδεις δρόμους της Αθήνας έγινε περίπατος κάτω από την Ακρόπολη, και μαζί με την Αποστόλου Παύλου σχηματίζει σήμερα την κύρια πεζοδρομημένη ζώνη ως το Θησείο. Εκεί τα καφέ της Ηρακλειδών και της Ακάμαντος είναι γνωστά για τους θαμώνες που κάθονται με τις ώρες με ποτό και μεζέ, και το «Θησείον», θερινός κινηματογράφος με θέα στην Ακρόπολη, προβάλλει ταινίες από τη δεκαετία του 1930.

Τα Πετράλωνα, κατά τον οδηγό επισκεπτών This is Athens, ήταν άλλοτε φτωχή συνοικία όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, και ο ίδιος οδηγός βρίσκει σήμερα εκεί πέτρινα σπιτάκια με περιτοιχισμένους κήπους και σπίτια των μέσων του 20ού αιώνα (Άνω Πετράλωνα λέγεται το κομμάτι ανάμεσα στον λόφο και τις γραμμές του Ηλεκτρικού, της Γραμμής 1 του μετρό). Στα Πετράλωνα και στο Θησείο μαζί ο οδηγός μετρά επίσης πολλές συνοικιακές ταβέρνες, κατά τα λεγόμενά του, από τις φθηνές ως τις «μεταμοντέρνες».

Το Μουσείο Ακρόπολης, σε σχέδια του Μπερνάρ Τσουμί, με συνεργάτη τον Μιχάλη Φωτιάδη, άνοιξε τον Ιούνιο του 2009 περίπου 300 μέτρα νοτιοανατολικά του Παρθενώνα, υψωμένο σε κολόνες πάνω από τα ερείπια μιας αρχαίας γειτονιάς (σπίτια με αυλές και πηγάδια, ιδιωτικά λουτρά, εργαστήρια και δρόμοι, από την 4η χιλιετία π.Χ. ως τον 12ο αιώνα μ.Χ.). Τα γυάλινα δάπεδα αφήνουν τον επισκέπτη να βλέπει την ανασκαφή, που είναι ανοιχτή στο κοινό από το 2019, και η Αίθουσα του Παρθενώνα στον τελευταίο όροφο κοιτάζει προς την Ακρόπολη.

Ο λόφος του Φιλοπάππου οφείλει το σημερινό του όνομα στο μνημείο του Φιλόπαππου, πρίγκιπα της Κομμαγηνής που πέθανε το 116 μ.Χ., και τα μονοπάτια του τα διαμόρφωσε από το 1954 ως το 1957 ο Δημήτρης Πικιώνης, ο οποίος ενσωμάτωσε στο λιθόστρωτο θραύσματα μαρμάρου και κεραμικών από κατεδαφισμένα κτίρια του 19ου αιώνα και αποκατέστησε το εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου Λουμπαρδιάρη. Λιγότερο από ένα χιλιόμετρο δυτικά της Ακρόπολης βρίσκεται η Πνύκα, όπου συνερχόταν η Εκκλησία του Δήμου των Αθηναίων ήδη από το 507 π.Χ.

Από το Θησείο μπαίνει κανείς στην Αρχαία Αγορά, με τον ναό του Ηφαίστου στη δυτική της πλευρά και την ανακατασκευασμένη Στοά του Αττάλου ως μουσείο της, ενώ στη Συγγρού το παλιό ζυθοποιείο ΦΙΞ, που το ανασχεδίασε ο Τάκης Ζενέτος το 1957, στεγάζει σήμερα το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ).

Η Γραμμή 2 του μετρό (από την Ανθούπολη ως το Ελληνικό) σταματά στους σταθμούς «Ακρόπολη», κοντά στο μουσείο, και «Συγγρού-Φιξ», που άνοιξαν και οι δύο τον Νοέμβριο του 2000. Η Γραμμή 1 (από τον Πειραιά ως την Κηφισιά) σταματά στους σταθμούς «Θησείο» και «Πετράλωνα», και ο σταθμός του Θησείου είναι κατά πολύ ο παλαιότερος από τους δύο, αφού ο σιδηρόδρομος από τον Πειραιά εγκαινιάστηκε ως εκεί το 1869 και τερμάτιζε εκεί ως το 1895, όταν έφτασε στην Ομόνοια.

Η γραμμή 6 του τραμ, από το Σύνταγμα ως την Πικροδάφνη, σταματά στη στάση «Φιξ», και λεωφορεία κινούνται στη λεωφόρο Συγγρού, που πήρε το όνομά της από τον Ανδρέα Συγγρό (ο οποίος και την κατασκεύασε) και κατεβαίνει, σε μήκος περίπου 6,2 χλμ., ως τη λεωφόρο Ποσειδώνος, κοντά στον όρμο του Φαλήρου. Ανάμεσα στις τρεις γειτονιές, πάντως, το περπάτημα είναι μάλλον ο απλούστερος τρόπος μετακίνησης.

Σε ρεπορτάζ του 2023, το CNN Greece βρήκε στο Κουκάκι φοιτητές, τουρίστες, ηλικιωμένους και άλλους μόνιμους κατοίκους, παραδοσιακά καφενεία απέναντι από μοντέρνα μπαρ και πολυσύχναστους δρόμους δίπλα σε ήσυχα πλακόστρωτα στενά, και η γειτονιά είχε και τους γνωστούς κατοίκους της (ανάμεσά τους ο Μίκης Θεοδωράκης).

Εξίσου ανάμεικτα είναι και τα κτίρια, με νεοκλασικά και μεσοπολεμικά σπίτια στο Μακρυγιάννη και, στο Κουκάκι, πολυκατοικίες των δεκαετιών του 1970 και του 1980 με χρωματιστές τέντες, αρχοντικά, παλιά σπίτια (πολλά από αυτά ανακαινισμένα, κάποια στους δρόμους δίπλα στον λόφο) και, τα τελευταία χρόνια, νεόδμητα σπίτια και ξενοδοχεία. Οι μεταπολεμικές πολυκατοικίες ανήκουν στην εποχή της αντιπαροχής (ο ιδιοκτήτης δίνει το οικόπεδο σε κατασκευαστή και παίρνει ως αντάλλαγμα μερικά από τα νέα διαμερίσματα), που ήταν ο συνηθέστερος τρόπος ανοικοδόμησης από τη δεκαετία του 1950 και μετά.

Υπάρχουν, ωστόσο, και δύσκολες πλευρές, που καλό είναι να τις γνωρίζει κανείς πριν αγοράσει. Ένα ρεπορτάζ των «Νέων» τον Δεκέμβριο του 2023 ανέφερε το Κουκάκι ανάμεσα στις γειτονιές της Αθήνας που χάνουν τον χαρακτήρα τους, σε μια περίοδο που σε όλη τη χώρα κατεδαφίζονταν σχεδόν κάθε εβδομάδα ένα ή περισσότερα κτίρια του Μεσοπολέμου (χτισμένα από το 1922 ως το 1940). Το ρεπορτάζ του CNN Greece του 2023, από την πλευρά του, διαπίστωσε ότι στο Κουκάκι κυριαρχούν οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, με αποτέλεσμα τα σπίτια για μακροχρόνια ενοικίαση να είναι λίγα και ακριβά.

Από το 2025 δεν εκδίδονται νέοι Αριθμοί Μητρώου Ακινήτου (ΑΜΑ) για βραχυχρόνια μίσθωση στα τρία πρώτα δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας, που κατά τον ΣΚΑΪ περιλαμβάνουν το Κουκάκι αλλά και τα Πετράλωνα και το Θησείο, και τον Ιανουάριο του 2026 το in.gr και ο ΣΚΑΪ μετέδωσαν ότι η υπάρχουσα καταχώριση διαγράφεται όταν ένα ακίνητο εκεί αλλάζει ιδιοκτήτη. Τον Σεπτέμβριο του 2026 το «Βήμα» ανέφερε ότι η αναστολή θα ισχύσει ως το τέλος του 2027, και καθώς οι κανόνες αλλάζουν συχνά, ίσως είναι φρόνιμο να συμβουλευτεί κανείς δικηγόρο πριν αγοράσει με σκοπό να νοικιάσει το ακίνητο.