Παγκράτι και Μετς

Συχνά το Παγκράτι θεωρείται προάστιο, ίσως επειδή συνορεύει με τον Βύρωνα και την Καισαριανή, ανήκει όμως στον Δήμο Αθηναίων και εκτείνεται από τη Λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας ως το Πρώτο Νεκροταφείο, ενώ κάποτε ανατολικό του όριο ήταν οι πλαγιές του Υμηττού. Η ονομασία αποδίδεται συνήθως σε ιερό του Ηρακλή Παγκράτη (του παντοδύναμου), που βρέθηκε και ανασκάφηκε το 1953 και το 1954.

Τον 19ο αιώνα η περιοχή γύρω από το Στάδιο και τον Ιλισό, το ποτάμι που σήμερα σκεπάζει η Λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου, λεγόταν Βατραχονήσι (από τους βατράχους του ποταμού), και το πρώτο ρυμοτομικό της σχέδιο συντάχθηκε στις 8 Ιανουαρίου 1886. Ήδη το 1915 έφτανε ως εδώ ιππήλατο τραμ από το Ζάππειο, και στον Μεσοπόλεμο οι πρόσφυγες του 1922 πύκνωσαν τη συνοικία. Από τη δεκαετία του 1950 ως τη δεκαετία του 1970 έγινε κατά κύριο λόγο μεσοαστική, και παρότι τη δεκαετία του 2000 έχασε κατοίκους προς τα προάστια, η τάση αυτή φαίνεται πως έχει πια αντιστραφεί.

Το Παναθηναϊκό Στάδιο, γνωστό και ως Καλλιμάρμαρο, βρίσκεται σε μια φυσική ρεματιά ανάμεσα στους λόφους της Άγρας και του Αρδηττού. Ο Λυκούργος έχτισε εδώ στάδιο γύρω στο 330 π.Χ. και ο Ηρώδης ο Αττικός το ξανάχτισε με πεντελικό μάρμαρο τον 2ο αιώνα μ.Χ. Πολλούς αιώνες αργότερα ο Γεώργιος Αβέρωφ χρηματοδότησε την αποκατάστασή του για τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, το 1896, και σήμερα περιγράφεται ως το μόνο στάδιο στον κόσμο χτισμένο εξ ολοκλήρου από μάρμαρο. Εδώ τερματίζει ο Μαραθώνιος της Αθήνας, και εδώ η Ελλάδα παραδίδει την Ολυμπιακή Φλόγα στη χώρα που διοργανώνει κάθε φορά τους Αγώνες.

Απέναντι από το Ζάππειο, στον λόφο του Λογγίνου (νότια συνέχεια του Αρδηττού), βρίσκεται το Μετς, που λέγεται ότι πήρε το όνομά του από μια μπιραρία που άνοιξε στην πλαγιά ένας Βαυαρός γύρω στο 1870, ενώ ένα προεδρικό διάταγμα του 1993 έθεσε αυστηρούς περιορισμούς στα καταστήματα και στα κέντρα διασκέδασης της συνοικίας.

Πίσω από το Στάδιο, εκεί όπου το Μετς συναντά το Παγκράτι, βρίσκεται το Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών, που άνοιξε το 1837 ως το επίσημο νεκροταφείο της πόλης. Εδώ είναι θαμμένοι, ανάμεσα σε πολλούς άλλους, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Κωστής Παλαμάς, ο Οδυσσέας Ελύτης, η Μελίνα Μερκούρη και ο Ερρίκος Σλήμαν. Πάνω στον τάφο της Σοφίας Αφεντάκη, στο ίδιο νεκροταφείο, βρίσκεται η Κοιμωμένη του Γιαννούλη Χαλεπά.

Ο Εθνικός Κήπος (155 στρέμματα· διαμορφώθηκε για τη βασίλισσα Αμαλία από το 1838 ως το 1840 και άνοιξε στο κοινό τη δεκαετία του 1920) απλώνεται ανάμεσα στο Παγκράτι και στο Κολωνάκι, και δίπλα του βρίσκεται το Ζάππειο, έργο του Θεόφιλου Χάνσεν και το πρώτο κτίριο που χτίστηκε ειδικά για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων (εγκαινιάστηκε το 1888). Το Παγκράτι έχει επίσης το δικό του άλσος, φυτεμένο το 1908, καθώς και το Πάρκο Ριζάρη, τα πάρκα των Ναϊάδων και των Νηρηίδων και τους λόφους του Αρδηττού και της Άγρας.

Η πλατεία Βαρνάβα και η πλατεία Προσκόπων (ανεπίσημα πλατεία Μάνου Χατζιδάκι· ο συνθέτης έζησε στο Παγκράτι από το 1936 ως το 1962) είναι τα δύο σημεία όπου συγκεντρώνονται τα καφέ της γειτονιάς, που απλώνονται και στους γύρω δρόμους, ενώ με απόφαση της Περιφέρειας Αττικής του 2017 η λαϊκή αγορά της Παρασκευής ορίστηκε να στήνεται στην οδό Αρχιμήδους. Ορισμένα μαγαζιά έχουν προφανώς αντέξει στον χρόνο, ανάμεσά τους η Πνύκα, οικογενειακός φούρνος από το 1981, που στο κεντρικό του κατάστημα αλέθει σε πέτρινο μύλο τα δικά του σιτηρά και ψήνει ψωμί με προζύμι σε ξυλόφουρνο.

Την 1η Οκτωβρίου 2019 άνοιξε το μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, σε ένα νεοκλασικό μέγαρο της δεκαετίας του 1920 με προσθήκη δέκα ορόφων (οι πέντε κάτω από το έδαφος), όπου εκτίθεται η συλλογή του εφοπλιστή και της συζύγου του (ανάμεσα στους ζωγράφους, ο Σεζάν, ο Ντεγκά, ο Γκογκέν, ο Βαν Γκογκ και ο Πικάσο). Επιπλέον, σύμφωνα με τον οδηγό της πόλης This is Athens, το Παγκράτι είναι από παλιά τόπος κατοικίας μουσικών, συγγραφέων, σκηνοθετών, πανεπιστημιακών και δημοσιογράφων, και ο Γιώργος Σεφέρης, για παράδειγμα, έμενε στην οδό Άγρας, δίπλα στο Στάδιο.

Ο Ευαγγελισμός, στη γραμμή 3 του μετρό, είναι ο πλησιέστερος σταθμός για το Παγκράτι, ενώ το Μετς εξυπηρετείται από τον σταθμό Ακρόπολη της γραμμής 2 και από τη στάση Ζάππειο του τραμ που ξεκινά από το Σύνταγμα. Στην πλατεία Πλαστήρα σταματούν τρόλεϊ (οι γραμμές 2, 4 και 11) και τοπικά λεωφορεία, και η οδός Υμηττού διασχίζει ολόκληρο το Παγκράτι, ξεκινώντας από την Καισαριανή.

Η γραμμή 4, που κατασκευάζεται από το Άλσος Βεΐκου ως το Γουδή, θα συνδέεται με τη γραμμή 3 στον Ευαγγελισμό, το έργο όμως καθυστερεί. Τον Φεβρουάριο του 2026 η ημερομηνία ολοκλήρωσής του μετατέθηκε από τον Ιούνιο του 2029 στον Σεπτέμβριο του 2032 (το Βήμα έγραψε για την αλλαγή τον Απρίλιο). Τον Αύγουστο του 2026, εξάλλου, το Powergame ανέφερε ότι ο Ευαγγελισμός ήταν το μόνο σημείο της γραμμής όπου δεν είχαν αρχίσει ούτε οι πρόδρομες εργασίες, αφού το υπουργείο Περιβάλλοντος είχε επιστρέψει την περιβαλλοντική μελέτη του σταθμού, που τοποθετούσε εργοτάξιο στο Πάρκο Ριζάρη. Σταθμός για το Παγκράτι υπάρχει μόνο στον σχεδιασμό ενός μεταγενέστερου τμήματος προς τον Βύρωνα και την Άνω Ηλιούπολη, και σύμφωνα με κοινοβουλευτική ερώτηση του Ιουνίου 2025 η προμελέτη του τμήματος έχασε τη χρηματοδότησή της τον Μάιο της ίδιας χρονιάς.

Ό,τι βγαίνει προς πώληση είναι κατά πάσα πιθανότητα διαμέρισμα σε πολυκατοικία. Από τη δεκαετία του 1950 ο συνηθέστερος τρόπος για να χτιστούν οι πολυκατοικίες ήταν η αντιπαροχή (ο ιδιοκτήτης δίνει το οικόπεδο σε κατασκευαστή και παίρνει πίσω ορισμένα από τα διαμερίσματα). Οι τιμές φαίνεται πως ανέβηκαν καθώς η γειτονιά έγινε της μόδας τη δεκαετία του 2010, και ο οδηγός This is Athens σημειώνει επίσης ότι εδώ ο κόσμος έρχεται να μείνει αλλά σπάνια φεύγει. Στην έρευνά της για τις ζητούμενες τιμές διαμερισμάτων, η Greca House, μεσιτικό γραφείο στην Αθήνα από το 2008, εξετάζει το Μετς και το Καλλιμάρμαρο χωριστά από το Παγκράτι, και την 1η Οκτωβρίου 2026 η διάμεση ζητούμενη τιμή ανά τετραγωνικό μέτρο ήταν εκεί υψηλότερη απ’ ό,τι στο Παγκράτι (έρευνα της Greca House).

Ένας κανόνας αφορά όποιον σκέφτεται να νοικιάσει ένα διαμέρισμα σε επισκέπτες. Από την 1η Ιανουαρίου 2025 δεν επιτρέπεται να εγγραφεί νέο ακίνητο στο Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής της ΑΑΔΕ στα τρία πρώτα από τα επτά δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας, στα οποία ανήκουν το Παγκράτι και το Μετς, και με υπουργική απόφαση του Δεκεμβρίου 2025 η απαγόρευση παρατάθηκε ως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, οπότε θα χρειαστεί να ελέγξετε τι ισχύει μετά από αυτή την ημερομηνία. Σύμφωνα με παρουσίαση του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας τον Απρίλιο του 2026, το 2024 από τις 382.811 κατοικίες του Δήμου Αθηναίων οι 36.887 (περίπου μία στις δέκα) ήταν σε βραχυχρόνια μίσθωση.